N$3 mjd. voor Namibia Air kan opstyg

Daar is net vier maande oor voor die voorgestelde nuwe nasionale lugredery, Namibia Air, volgens beplanning in Desember vanjaar wil opstyg.  

Voor dit kan gebeur is ’n geraamde beleggingsbehoefte van N$3 miljard oor vyf jaar en ’n vloot van sewe vliegtuie ter waarde van sowat N$594 miljoen nodig. 

Die N$3 miljard kom uit Swapo se implementeringsplan van die party se 2025-’30-manifes, wat die bedrag aandui wat oor vyf jaar nodig is om ’n nasionale lugredery tot stand te bring, vliegtuie aan te koop of te huur en ’n werkwinkel vir instandhouding van vliegtuie te ontwikkel.

Die plan sit nie in die openbaar uiteen hoe die geld ingesamel sal word, wanneer dit belê sal word of hoeveel uit die tesourie en van private vennote sal kom nie.

Die enigste spesifieke regeringstoekenning wat tot dusver in die openbaar bevestig is, is N$20 miljoen vir ’n haalbaarheidstudie. Die minister van werke en vervoer, Veikko Nekundi, het in Junie aan die Nasionale Vergadering gesê dat minder as 4% gebruik is, omdat ’n interministeriële span die studie grotendeels self uitgevoer het, wat die uitgawe onder N$800 000 gehou het.

Die studie is voltooi en word tans hersien, maar die bevindings is nog nie vrygestel nie, selfs terwyl die regering na die bekendstelling van Naimbia Air mik.

Die ongepubliseerde haalbaarheidstudie laat dit onduidelik watter koste in die N$3 miljard-skatting ingesluit is.

Meer besonderhede het egter na vore gekom uit Namibia Air se aansoeke vir gelyste en nie-gelyste lugdienslisensies, gepubliseer in die Staatskoerant No. 8971 van 8 Julie 2026.

OP SOEK NA ’N VLOOT

Die aansoeke dui op planne om sewe Embraer-stralers aan te skaf vir ’n geraamde US$36 miljoen – ongeveer N$594 miljoen teen die wisselkoers wat gebruik is toe oor die aansoeke berig is.

Dit bestaan uit vier ERJ145’s met 50 sitplekke, geraam op US$3 miljoen elk, asook drie groter E170/E175-vliegtuie teen US$8 miljoen elk.

Die ERJ145’s sou uit die mark vir gebruikte vliegtuie moes kom, aangesien die produksie van die reeks in 2011 geëindig het.

Embraer sê die ERJ145 is steeds in diens by 36 lugrederye in 26 lande, terwyl die ERJ135/140/145 teen die einde van 2025 sowat 360 vliegtuie wêreldwyd in bedryf gehad het.

Die beraming van US$8 miljoen vir elke E170/E175 dui ook sterk daarop dat dit gebruikte vliegtuie is. Embraer het in Junie 2025 ’n SkyWest-bestelling vir 60 nuwe E175’s aangekondig ter waarde van US$3,6 miljard teen kataloguspryse – gelykstaande aan US$60 miljoen elk.

Al onderhandel lugrederye tipies teen aansienlike afslag, toon die vergelyking die verskil tussen waardes van nuwe vliegtuie en Namibia Air se beramings.

Met Desember as teiken vir die eerste vlug, word die ouderdom en toestand van die vliegtuie belangrik, omdat openbare inligting nie individuele rompnommers, vervaardigingsdatums, vlugure, siklusse, geskiedenis van instandhouding of die toestand van die enjin identifiseer nie.

Hierdie faktore kan die ekonomie van gebruikte vliegtuie wesentlik beïnvloed, omdat die aankoopprys net ’n deel van die koste is – met enjins, instandhouding, opknapping en onderdele wat moontlik bykomende uitgawes vereis.

Benewens die verkryging van vliegtuie, sal die lugredery bedryfskapitaal en befondsing vir instandhouding, brandstof, versekering, personeel, opleiding, grondhantering, lughaweheffings, besprekingstelsels en die voorgestelde instandhoudingsgeriewe nodig hê.

AIR NAMIBIA SE STAATSTEUN

Die finansiële aannames is veral betekenisvol wanneer dit vergelyk word met Air Namibia, wat volgens die Wêreldbank se assesseringsverslae in 2019 sowat 554 000 passasiers vervoer het en sowat 44% van Namibië se lugvaartmark uitgemaak het.

Dit het 733 mense in diens gehad en agt internasionale en vyf binnelandse roetes met 12 vliegtuie bedryf.

Ten spyte daarvan dat meer as ’n halfmiljoen passasiers vervoer is, het Air Namibia afhanklik van staatsondersteun en -reddingsboeie gebly. Volgens die Wêreldbank het die voormalige lugredery N$740 miljoen in staatsondersteuning in 2018-’19 ontvang, N$676 miljoen in 2019-’20 en N$984,6 miljoen is in 2020-’21 toegeken.

Die Internasionale Monetêre Fonds (IMF) skat dat direkte staatsteun oor twee dekades ’n kumulatiewe fiskale koste van minstens N$8 miljard behels het.

Die Wêreldbank het bevind dat Frankfurt vir sowat 80% van die verliese verantwoordelik was, hoofsaaklik weens lae besettingsfaktore en die koste om twee Airbus A330-200-vliegtuie te huur, terwyl Luanda die winsgewendste roete was.

Namibia Air se kleiner streekstralers verteenwoordig dus ’n beduidende afwyking van daardie model en kan die vervoerder in staat stel om kapasiteit by binnelandse en streekvraag aan te pas sonder om onmiddellike langafstandvlugkoste met groot vliegtuie aan te gaan.

MEDEDINGING

Die mededingende omgewing het ook verander met die toetrede van FlyNamibia. Toe FlyNamibia in Junie 2019 onder WestAir bekend gestel is, het dit geskeduleerde binnelandse dienste bedryf en daardie jaar sowat 15% van die mark verower.

Dit het sedertdien ’n gevestigde geskeduleerde lugredery geword, wat beteken Namibia Air sal nie bloot kapasiteit vervang wat verlore gegaan het toe Air Namibia in 2021 gesluit het nie.

Op roetes wat reeds deur bestaande lugrederye bedien word, sal Namibia Air óf bykomende vraag moet skep óf om bestaande passasiers moet meeding.

Sy lisensie-aansoeke beraam ’n mark van sowat 800 000 passasiers oor voorgestelde binnelandse en streekdienste. Dit verteenwoordig die potensiële mark en moet nie geïnterpreteer word as ’n voorspelling dat Namibia Air self 800 000 passasiers sal vervoer nie.

Air Namibia het in 2019 554 000 passasiers vervoer, maar het steeds aansienlike staatsteun benodig.

– [email protected]