BoN verbreek stilte oor De Beers

Phillipus Josef en Ogone Tlhage

Die goewerneur van Bank of Namibia (BoN), Ebson Uanguta, het sy stem by die omvattende besprekings oor ’n moontlike Namibiese belang in De Beers gevoeg en gesê dit maak sin dat ’n diamantproduserende land ’n aandeel besit in die maatskappye wat sy hulpbronne ontgin, selfs terwyl onderhandelinge oor die diamantreus se toekoms nog onbelis bly.

By die sentrale bank se mediakonferensie oor die monetêre beleid eergister het Uanguta gesê ’n toegewyde span beoordeel steeds die geleentheid en dat die owerhede nog nie ’n volledige opdatering oor die stand van die gesprekke ontvang het nie.

“Ek dink daardie onderhandeling is nog aan die gang. Ons moet nog ’n volledige opdatering kry oor hoe ver daardie onderhandelinge is,” het hy gesê in reaksie op vrae van Network Media Hub (NMH).

“As ’n land wat diamante produseer, maak dit natuurlik sin om ’n belang te hê in die produkte wat jy produseer.”

Uanguta het egter gewaarsku dat verskeie faktore nog noukeurig opgeweeg moet word voordat enige besluit geneem kan word, insluitend die grootte van ’n belang wat haalbaar sou wees om te verkry en die tydsberekening van enige stap.

“Ons het nog nie daardie volledige inligting ontvang nie. Ek dink daar is ’n toegewyde span wat regtig daarna kyk. En dan sal ons moontlik later daardie opdatering kry,” het hy gesê.

‘’n DOOIE PERD’

Nie almal is oortuig nie. Die akademikus Omu Kakujaha-Matundu het die vooruitsig summier van die hand gewys en aangevoer dat die opkoms van sintetiese diamante die belegging fundamenteel verswak het.

“Jy koop nie ’n dooie perd nie,” het hy gesê. “Hoekom los hulle dit nie soos dit is in Anglo American se hande en kry belasting en tantième nie? Die regering moet hiervan wegbly en heroorweeg om ’n belang te koop.”

Die onafhanklike ekonoom Robin Sherbourne het enige verkryging beskryf as ’n langtermyn-weddenskap op ’n onseker mark.

“Dit is ’n groot weddenskap op die toekoms van natuurlike diamante,” het hy gesê en bygevoeg dat die sukses van so ’n belegging eers met verloop van tyd beoordeel kan word. 

“Dit kan net ’n langtermyn-belegging wees.”

Sherbourne het ook vrae rakende en finansiële en bestuurskwessies geopper. Hoe sou regeringsaandeelhouers verseker dat bemarkingsbesteding voldoende bly om vraag te dra? Hoe sou besluite geneem word in ’n maatskappy wat tussen Botswana, Angola en Namibië gedeel word, veral moeilike besluite? En gegewe die regering se rekord met die bestuur van kommersiële ondernemings, sou besluite op kommersiële of politieke gronde geneem word?

Hy het ook bevraagteken of die besteding van miljarde aan De Beers die beste aanwending van openbare fondse verteenwoordig.

“Sou daar beter beleggings wees wat die regering vir N$3 miljard kan maak, byvoorbeeld om die Irannese en Suid-Afrikaners uit Rössing uit te koop?” het hy gevra. 

“En waar gaan die regering N$3 miljard vandaan kry?”

Die arbeidskenner Herbert Jauch het gesê Namibië moes probeer het om sy belang in De Beers te vergroot toe die diamantbedryf sterk was. 

“Namibië moet versigtig wees om nie toe te laat dat Anglo ’n reuse-verkoopstransaksie maak en Namibië met ’n bate laat met sy waarde wat verminder nie. ’n Mens moet versigtig wees om nie openbare fondse te bestee aan ’n bedryf wat agteruitgaan nie,” het hy gesê. 

“Selfs al word ’n beherende belang verkry, is die diamantbedryf steeds afhanklik van uitvoere. Wat is die kort- en langtermyn-scenario voordat ’n scenario gemaak word,” het Jauch bygevoeg. 

BOTSWANA

Die voormalige goewerneur van die Bank of Botswana, Keith Jefferis, het voorheen soortgelyke kommer geopper en gewaarsku dat De Beers ’n maatskappy is wat in ’n verswakkende mark werk en onder volgehoue druk van laboratorium-gekweekte diamante staan. In ’n gesprek met The Executive Botswana in Februarie het hy gewaarsku dat Botswana se beperkte fiskale posisie die risiko nog moeiliker maak om te regverdig.

“Om De Beers te koop is ’n riskante onderneming. Ons het nie die geld om De Beers te koop nie. Ons sou moet leen en daardie skuld terugbetaal en dit is uiters riskant gegewe diamantmarkprestasie en ons huidige fiskale posisie,” het Jefferis gesê. 

“Selfs as De Beers onderpresteer, sou ons steeds verplig wees om die skuld te delg.”

Ten spyte van die skeptisisme lyk dit of die verkoopproses momentum kry.

Reuters het onlangs berig dat De Beers se uitvoerende hoof, Al Cook, glo ’n transaksie kan binne weke eerder as maande afgehandel word, wat daarop dui dat onderhandelinge hul mees gevorderde fase betree het sedert Anglo American planne aangekondig het om van sy meerderheidsaandeelhouding ontslae te raak.

Anglo American besit 85% van De Beers, terwyl Botswana die oorblywende 15% het.

In November 2025 het NMH berig dat die kabinet in beginsel Namibië se deelname saam met Botswana en Angola goedgekeur het om ’n belang na te jaag. Daar is gesê Namibië oorweeg om tussen 10% en 15% van die maatskappy te verkry, ’n stap wat tussen N$9,8 miljard en N$14,8 miljard kan kos op grond van Anglo American se waardasie van sy aandeelhouding. 

Indien dit realiseer, sou dit onder die grootste strategiese beleggings tel wat die Namibiese regering ooit oorweeg het.

Namibië besit reeds 50% van Namdeb en Debmarine Namibia deur ’n langdurige vennootskap met De Beers, maar het geen direkte ekwiteit in die moedermaatskappy nie. 

Reuters het hierdie week berig dat Angola, wat aanvanklik belangstelling in ’n minderheidsaandeel uitgespreek het, sedertdien sy ambisies verhoog het en ’n bod vir ’n beherende aandeel ingedien het.

– [email protected]