Ons taal

Ek onthou nog goed die see van Adidas‑plakkies wat op siviedae lusteloos op die plaveisel rondgetrap het tydens opening. Elke kind in daardie skool (behalwe ek) het ’n paar gedra, al het die knoppies gou jou voetsole teer en gevoelig gemaak. Nuut was dit pynlik, later het die binnesole soos ’n brandsiekskaap gelyk. Natuurlik was almal se plakkies nie regte Adidas nie, maar namaaksels uit ’n China‑shop. Vandag is die Stanley‑koppie die groot modegier; dit was op elke tiener se Kersfees‑wenslysie, en gou was die mark vol namaaksels. Ek het altyd gewonder: jy pas dalk uiterlik in, maar weet jy nie innerlik dat jy met ’n fake spog nie? Maak dit jou dan nie ook ’n fake nie? Dit is waarom ek eerder opsigtelik nie sou inpas nie, maar eerder met my V-plakkies tevrede wees met my plek buite die groep en my persoonlike voorkeur. Eerder uit as fake of wannabe in tienertaal.  

Volgens die Pharos Afrikaans‑Engels woordeboek kan fake vertaal word as: namaaksel, vervalsing, bedrieër, voorwendsel, truuk, slenter, bedrog. As byvoeglike naamwoord: nagemaak, vals, oneg, fop‑, bedrieglik. As werkwoord: voorgee en veins daarby.  

Dit is wel so dat as jy lank genoeg bedrieg, glo jy later jou eie bedrog. Wat my opval van kunsmatige intelligensie (KI) is die trots wat mense ervaar op ’n produk wat KI skep – asof hulle self verantwoordelik daarvoor is. Dalk omdat dit vinnig gebeur, en ons van kleins af glo spoed = bekwaamheid. Tog weet ons leesspoed het niks met vaardigheid te doen nie: vaardige lesers gebruik intonasie, toon en begrip om ’n wêreld oop te maak. Spoed is nie ekwivalent aan vaardigheid nie, veral nie as jy niks self geskep het nie. 

Hoewel die woordeboek nie kunsmatig as vertaling vir fake gee nie, verklaar die verklarende woordeboek “kunsmatig” wel as “nagemaak”. Ek beskou iemand wat klakkeloos KI gebruik dus as ’n fake: ’n bedrieër wat voorgee dat hy die skepper is van daardie intellektuele materiaal. KI is ’n namaaksel van menslike intelligensie, en mense gebruik dit om bekwaamheid te veins, werkgewers, onderwysers en dosente ’n rat voor die oë te draai – te truuk. Jy loop met ’n “Cucci” aan die arm en ’n “Stanley”‑koppie in die hand en dink niemand sien die kunsmatigheid raak nie. Maar die aanwesigheid van KI bly so duidelik soos daglig in die misvorming van die oorspronklike menslikheid. KI is nie veronderstel om die mens te vervang, maak jouself onvervangbaar!