Onafhanklikheid en die keuse wat oorbly

Namibië het sy 36ste Onafhanklikheidsdag die afgelope naweek in al 14 streke gevier. Goewerneurs het plaaslik die leiding geneem. Ministers het die president se boodskap voorgelees. Daar was musiek, kultuur en kos. 

Die boodskap was eenvoudig: Namibië is te klein om arm te wees. Dis ’n politieke boodskap. Dis ’n belofte. En dis ’n maatstaf.

Op dieselfde dag, in Swakopmund se informele nedersetting DRC het ’n sopkombuis sy potte oopgemaak. Kinders het opgedaag. Sommige kaalvoet. Sommige siek. Sommige met min klere aan. Hulle het gewag vir ’n bakkie sop. Vir baie, die enigste warm ete van die week.

Die kontras is nie net maatskaplik nie. Dis polities.

Aan die een kant is daar die staat wat vier, organiseer en praat. Aan die ander kant is daar gemeenskappe wat probeer oorleef. Die vraag is nie of die staat afwesig is nie. Die vraag is of die staat doeltreffend is waar dit saak maak.

Namibië is nie arm aan hulpbronne nie. Dit is nie arm aan instellings nie. Dit is ook nie arm aan politieke strukture nie. Verkiesings word gehou. Leiers word verkies. Beleide word opgestel. Begrotings word bestee.

Maar uitkomste bly ongelyk.

Die boodskap dat die land “te klein is om arm te wees” sinspeel dat armoede bestuurbaar is. Dat dit oplosbaar is. Dat dit met die regte besluite verminder kan word. Wanneer dit nie gebeur nie, word die vraag oor bestuur onontkombaar.

Waarheen gaan die hulpbronne? Hoe word prioriteite bepaal? Wie dra aanspreeklikheid wanneer die werklikheid nie verander nie?

Dit is vrae wat nie net in opposisie of debatte behoort nie. Dit raak die alledaagse lewe van mense wat nie by tafels van besluitneming sit nie.

Daar is ook ’n politieke kultuur wat moeilik is om te ignoreer. Mag is gekonsentreerd. Netwerke vorm. Besluite word binne kringe geneem. Nie almal het toegang nie. Nie almal word gehoor nie. Dit skep ’n afstand tussen die regering en die werklikheid.

Intussen groei informele nedersettings. Armoede bly sigbaar. Dienste bly onder druk.

In hierdie ruimte tree gemeenskappe in. Sopkombuise. Skenkings. Individuele hulp. Dit vul leemtes. Maar dit vervang nie beleide nie. Dit dra nie die volle las nie. Dit kan nie die rol van die staat oorneem nie.

Wanneer ’n mens by ’n sopkombuis staan en weer wegstap, bly die vraag: Wat nou? Wat kan werklik verander?

Die groter prentjie lyk dikwels geanker. Dit lyk asof die siklus net aanhou. Gebroke gesinne. Swak onderwysuitkomste. Min werk. Min mobiliteit. Dieselfde patrone word herhaal.

Dit is nie nuut nie. Dit is deel van ’n langer geskiedenis. Maar onafhanklikheid het juis belowe dat die geskiedenis nie die toekoms hoef te bepaal nie. En tog lyk dit asof die strukture nie vinnig genoeg verander nie.

Daar is ook ’n ander werklikheid. Baie kinders word in omstandighede gebore waar stabiliteit van die begin af ontbreek. Hulle stap in ’n stelsel in wat reeds oorlaai is. Sonder ondersteuning, sonder netwerke. Die kans om suksesvol te wees, is klein.

Hierdie siklus versprei. Van huis tot huis. Van generasie tot generasie. Maar dit is nie die enigste ding wat versprei nie.

By dieselfde sopkombuis is daar mense wat opdaag om te help. Mense wat kook. Mense wat bedien. Mense wat omgee. Dit verander nie die hele stelsel nie. Maar dit raak iemand. Dit wys iets anders.

Die werklikheid is eenvoudig: Niemand kan almal help nie. Maar iemand kan iemand help. Dit is nie ’n beleid nie. Dit is nie ’n program nie. Dit is ’n keuse.

In die Skrif word dit eenvoudig gestel: Kies tussen lewe en dood. Dit speel af in optrede. Nie in verklarings nie, maar in dade.

Dit geld vir individue. Maar dit geld ook vir politiek.

Om lewe op beleidsvlak te kies, beteken om prioriteite te herrangskik. Om hulpbronne te rig waar dit werklik nodig is. Om aanspreeklikheid te aanvaar vir uitkomste, nie net bedoelings nie.

Om lewe op gemeenskapsvlak te kies, beteken om nie niks te doen nie. Om te help waar jy kan. Om te gee waar daar ’n tekort is.

Die spanning bly. Tussen strukture en die werklikheid. Tussen belofte en ervaring. Tussen mag en diens.

Onafhanklikheid het politieke vryheid gebring. Maar vryheid sonder verantwoordbaarheid verloor waarde. En verantwoordbaarheid sonder optrede verander niks.

Die land is klein. Die probleme is groot.

Maar die keuse bly eenvoudig.

Om iets te doen, of om niks te doen nie. – [email protected]

* Beste lesers, keuring vir die ­publikasie van WhatsApp, briewe en alle ander lesers­bydraes berus by Republikein. Klagtes oor die diens van ­private besighede word eers aan die onder­neming vir reaksie voorgelê. Die menings van ons lesers en rubriekskrywers verteenwoordig nie noodwendig die standpunt van Republikein nie. Republikein is ’n lid van die Redakteursforum van Namibië (EFN) en onderskryf die etiese kode vir die Namibiese media soos toegepas deur die media-ombudsman.