Hou op vra wat sy daar gedoen het

In Suid-Afrika het die ontdekking van die liggame van verskeie vroue in en om Ekurhuleni die land weer eens gedwing om die gruwelike werklikheid van geslagsgebaseerde geweld in die oë te kyk. 

Die polisie het nou die ontdekking van die liggame van sewe vroue in die gebied bevestig, terwyl ondersoeke aan die gang is.

Maar te midde van die skok, woede en hartseer is daar nog ’n ontstellende patroon wat weier om te verdwyn – die ondervraging van die vrou. 

Waarom was sy so laat buite? Waarom het sy alleen geloop? Waarom het sy daarheen gegaan? Waarom het sy dit aangetrek? Waarom het sy gedrink? Waarom het sy in daardie motor geklim? Waarom het sy hom vertrou?

Op een of ander manier, wanneer ’n vrou verkrag, aangerand, ontvoer of vermoor word, begin ons onmiddellik soek na die besluit wat sy geneem het wat haar glo in gevaar gestel het.

Maar waar is dieselfde ondervraging van die persoon wat die geweld gepleeg het? Ons vra selde: Waarom het hy haar verkrag? Waarom het hy haar gevolg? Waarom het hy haar aangeval? Waarom het hy gedink hy het die reg om sy hande aan haar te lê? Waarom het hy gedink haar lewe is waardeloos?

Daar is ’n ongemaklike waarheid wat ons moet aanspreek: ’n Vrou se klere verkrag haar nie. ’n Laatnag maak haar nie dood nie. Alkohol rand haar nie aan nie. Om alleen te loop vermoor haar nie. ’n Man doen dit. En hierdie onderskeid is belangrik. Want wanneer ons voortdurend vir vroue sê dat hul veiligheid afhang van hoe hulle aantrek, waarheen hulle gaan en hoe laat hulle huis toe kom, skuif ons stilweg die verantwoordelikheid weg van diegene wat die geweld pleeg.

Ons leer meisies om sleutels tussen hul vingers te hou, hul ligging met ander te deel, donker strate te vermy, hul drankies dop te hou en nooit vreemdelinge te vertrou nie.

Daardie voorsorgmaatreëls kan lewens red. Maar dit kan nie ’n plaasvervanger word vir die onderrig van mans om nie vroue se grense en liggame te skend nie. 

’n Vrou behoort om 02:00 huis toe te kan gaan sonder dat dit as ’n uitnodiging tot geweld beskou word. Sy behoort ’n kort romp te kan dra sonder om daarmee in te stem dat iemand aan haar raak. Sy behoort te kan drink sonder om haar reg op beheer oor haar eie liggaam prys te gee.

Sy behoort iemand te kan vertrou sonder dat daardie vertroue as ’n wapen teen haar gebruik word. En sy behoort beslis te kan bestaan sonder om voortdurend te bereken hoe om te voorkom dat sy iemand se volgende slagoffer word.

Die vraag wat ons aanhou vra, is: “Wat kon sy anders gedoen het?” Miskien moet ons eintlik vra: “Wat doen óns anders?” Want vroue het reeds hul gedrag verander. Hulle reis in groepe. Hulle deel hul ligging intyds. Hulle bel vriende wanneer hulle veilig by hul bestemming aangekom het. Hulle dra pepersproei. Hulle vermy sekere strate. Hulle jok oor waarheen hulle gaan. Hulle leer selfverdediging. Tog word vroue steeds verkrag, aangerand en vermoor. Miskien was die probleem dus nooit dat vroue nie versigtig genoeg was nie.

Miskien lê die probleem daarin dat die samelewing te veel tyd daaraan bestee het om vroue te leer hoe om nie slagoffers te word nie en nie genoeg tyd bestee het om mans te leer dat vroue nie aan hulle behoort om te beheer, te gebruik of te vernietig nie.

Die vroue wie se liggame in Suid-Afrika gevind is, was nie bloot “vroue wat slegte keuses gemaak het” nie. Hulle was dogters. Susters. Ma’s. Vriende. Kollegas. Mense met planne, vrese, ambisies en mense wat vir hulle gewag het om huis toe te kom.

Hul dood moet nie nog ’n geleentheid word om vir vroue te vertel hoe hulle hulself moet gedra nie. Dit moet nog ’n rede wees om te eis dat die oortreders opgespoor, vervolg en aanspreeklik gehou word. Want die verantwoordelikheid om geweld te voorkom, behoort nie uitsluitlik te rus op die mense wat die grootste risiko loop om daaronder te ly nie.

Hou op vra wat sy gedoen het om die geweld uit te lok. Begin vra waarom iemand gedink het geweld teen haar is aanvaarbaar.

[email protected]

* Beste lesers, keuring vir die ­publikasie van WhatsApp, briewe en alle ander lesers­bydraes berus by Republikein. Klagtes oor die diens van ­private besighede word eers aan die onder­neming vir reaksie voorgelê. Die menings van ons lesers en rubriekskrywers verteenwoordig nie noodwendig die standpunt van Republikein nie. Republikein is ’n lid van die Redakteursforum van Namibië (EFN) en onderskryf die etiese kode vir die Namibiese media soos toegepas deur die media-ombudsman.