Verslag beveel ontslag van NAC-hoofde aan

Die ontslag van die raad van die Namibië Lughawensmaatskappy (NAC) Dinsdag volg op ’n ondersoek deur die ministerie van werke en vervoer wat ook die afdanking van die uitvoerende hoof en twee bestuurders aanbeveel het.

Die aanbevelings is vervat in ’n verslag gedateer 7 April 2026 wat deur die ministerie se interne hoofouditeur, Lineekela Joseph, saamgestel en deur Republikein gesien is. 

Die verslag het nuwe betekenis gekry nadat die minister van werke en vervoer, Veikko Nekundi, Dinsdag vyf NAC-direkteure met onmiddellike effek afgedank het. 

Diegene wat verwyder is, is Elizabeth Peterson, Lucien Mouton, Matheus ||Gowaseb, Carol Williams en Ferdinand Nghiyolwa. Nekundi het toe ’n tussentydse raad aangestel bestaande uit Otniel Podewitz as ondervoorsitter, Sophia Kasera, Phillip Iifo, Loide Ekandjo en Natacha Kasera-Kandombo. 

Die minister het gesê die veranderinge is bedoel om kontinuïteit en stabiliteit te verseker terwyl NAC se bestuurstrukture versterk word. 

“Die rentmeesterskap van openbare hulpbronne vereis aanspreeklikheid en deursigtigheid op elke vlak.

“Die aanstelling van ’n tussentydse raad verseker die naatlose voortsetting van bedrywighede terwyl ons die bestuurstrukture versterk wat vir doeltreffende dienslewering vereis word,” het hy in die verklaring gesê. 

Die verklaring het nie redes verskaf vir die afdanking van die vyf raadslede nie en ook nie aangedui of die besluit uit die ondersoek voortgevloei het nie. 

RAAD VAL EERSTE

Die ondersoek het aanbeveel die NAC-raad word van sy verantwoordelikhede onthef en het die raad daarvan beskuldig dat dit sy strategiese en fidusiêre pligte verwaarloos en in administratiewe aangeleenthede ingemeng het. 

“Die raad van direkteure het hulself verlaag tot die vlak van klein administratiewe kwessies van die vul van poste,” lui die verslag. 

Dit het die direkteure daarvan beskuldig dat hulle verstrengel geraak het in die uitvoering van NAC se werwings- en motorvoertuigskema-beleide, in plaas daarvan om objektief toesig oor die maatskappy uit te oefen. 

“Die enigste opsie wat paslik is en die mees gepaste aanbeveling is om aan die minister te beveel om hulle van hul verantwoordelikhede te onthef,” lui die verslag. 

Die verslag het ook aanbeveel dat die minister dit oorweeg om die direkteure na die Teenkorrupsiekommissie van Namibië (AAC) te verwys oor wat dit as ’n oortreding van Artikel 43 van die Teenkorrupsiewet van 2003 beskryf het. 

Dit het beweer die direkteure het getoon hulle kan nie vertrou word nie en dat hulle versuim het om NAC-amptenare te lei om hul pligte behoorlik uit te voer. 

Die verslag se bevindinge is op 15 April 2026 aan die destydse NAC-raadsvoorsitter, Leake Hangala, gestuur. 

UITVOERENDE HOOF ‘MOET GAAN’

Die ondersoek het nie by die raad gestop nie. Dit het aanbeveel dat Nekundi vir Bisey /Uirab as NAC se uitvoerende hoof verwyder en hom daarvan beskuldig dat hy versuim het om billik en in die maatskappy se beste belang op te tree. 

Die verslag het /Uirab se hantering van ’n kontrak wat aan Brumar Construction CC toegeken is, bevraagteken en beweer hy het NAC se aankoop van materiaal goedgekeur wat nodig was om werk te voltooi waarvoor die kontrakteur reeds aangestel en betaal is. 

Dit lui verder dat NAC se instandhoudingswerknemers gebruik is om ’n deel van die kontrakteur se werk te doen terwyl Brumar steeds betaling ontvang het. Volgens die verslag het dit die kontrakteur se beweerde onbevoegdheid verskuil, die maatskappy bevoordeel en dit teen moontlike uitsluiting beskerm. 

Die ondersoek het /Uirab ook daarvan beskuldig dat hy versuim het om strategiese leierskap in menslike hulpbronne te bied tydens NAC se oorgang van sy voertuigskema na ’n totale koste aan die maatskappy-vergoedingstruktuur. 

Die verslag het beweer dat hy versuim het om ’n toksiese werksomgewing en twyfelagtige bevorderings of aanstelling van werknemers wat nie oor die vereiste kwalifikasies beskik het nie, aan te spreek. 

“Om die beste belang van NAC te bewaar, behoort die minister die ontslag van Bisey /Uirab as uitvoerende hoof van NAC te bewerkstellig. Dit sal beter met NAC gaan sonder hom,” beveel die verslag aan. 

OMSTREDE VOERTUIGSKEMA 

Nekundi se afdanking van die direkteure volg op Republikein se ondersoek na die oordrag van 19 maatskappyvoertuie, oorspronklik gekoop vir ongeveer N$14,7 miljoen, aan NAC-bestuurders en -bestuurspersoneel. 

Die voertuie is tussen 2023 en 2024 in die begunstigdes se name oorgedra nadat elkeen betaal het wat NAC as ’n administratiewe fooi van N$5 000 beskryf het. 

Die begunstigdes het /Uirab ingesluit, wat ’n Toyota Land Cruiser ontvang het wat oorspronklik vir ongeveer N$1,39 miljoen gekoop is. Die ministeriële ondersoek het die meganisme bevraagteken wat gebruik is vir die voertuie se waardevermindering en beweer dat NAC nie goedkeuring van die tesourie verkry het voordat dit daarvan ontslae geraak het nie. 

Die ondersoek het bevind dat die bedrag van N$5 000 nie deur ’n rekeningkundige beleid of erkende rekeningkundige standaard gesteun is nie. NAC het voorheen die bevindinge verwerp en volgehou dat die N$5 000 ’n administratiewe oordragfooi verteenwoordig en nie die voertuie se koopprys of hul waardevermindering was nie. 

Die maatskappy het aan Republikein gesê die voertuie het deel van kontraktuele diensvoordele gevorm en is oorgedra ná die afskaffing van sy motorvoertuigskema in 2021. 

NAC het ook volgehou dat die afskaffing van die skema die maatskappy jaarliks ongeveer N$6 miljoen gespaar het. 

TWEE BESTUURDERS GETEIKEN

Die verslag het verder die verwydering van die uitvoerende bestuurder vir menslike hulpbronne, Josephine Soroses, en die uitvoerende bestuurder vir infrastruktuur-ontwikkeling en bateversorging, Ralph !Gaoseb, aanbeveel. 

Dit het gevra dat Soroses se kontrak onmiddellik beëindig word of dat sy in kennis gestel word dat dit nie hernu sal word wanneer dit op 11 November 2026 verstryk nie. 

Die ondersoek het Soroses daarvan beskuldig dat sy die omstandighede rakende die permanente aanstelling van Calista Goabas as bestuurder van lugvaartsekuriteit verkeerd voorgestel het. 

Volgens die verslag is die raad meegedeel dat alle suksesvolle kandidate die keuringsproses (vetting) gedruip het, terwyl Goabas self se agtergrond na bewering nie nagegaan is voordat sy vir die pos aanbeveel is nie. 

Die ondersoek het ook die verlenging van Soroses se eie dienskontrak bevraagteken en beweer sy is aanvanklik vierde geplaas tydens onderhoude wat deur Potentia, ’n Windhoekse werwingsagentskap, gevoer is. 

Dit het haar verder daarvan beskuldig dat sy ’n outokratiese leierskapstyl toegepas het wat bygedra het tot ’n beweerde toksiese werksomgewing by NAC. 

In !Gaoseb se geval het die verslag aanbeveel dat hy onmiddellik van sy pligte onthef word en sy beweerde onprofessionele gedrag by die Ingenieursraad van Namibië aangemeld word. 

Die aanbeveling het voortgespruit uit sy beweerde hantering van die Brumar-kontrak en verskeie verkrygingsprosesse. 

Die verslag het !Gaoseb daarvan beskuldig dat hy vooruitbetalings gemagtig het, materiaal verkry het sonder sertifikate vir vorderingsbetalings en ’n vraghouer gekoop het wat nie in die hoeveelheidslys ingesluit was nie. 

Die ondersoek het !Gaoseb verder daarvan beskuldig dat hy verkryging kunsmatig opgedeel het wat ’n platbak-sleepwa en ’n vliegtuigreddings- en brandbestrydingsvoertuig behels het. 

IT-BESTUURDER

Die verslag het ook dissiplinêre optrede aanbeveel teen die uitvoerende bestuurder verantwoordelik vir inligtingstegnologie (IT) oor wat dit as roekelose en nalatige gebruik van NAC-fondse beskryf het. Ondersoekers het die direkte verkryging van Oracle se dienste vir ongeveer N$16 miljoen bevraagteken, hoewel ’n bedrag van N$8 miljoen na bewering begroot is toe vier maatskappye genooi is om voorstelle in te dien. 

Dit het ook N$7,7 miljoen wat aan Onix Business Solutions betaal is vir opgraderings aan infrastruktuur as verkwistend beskryf, omdat NAC na bewering nie die infrastruktuur gebruik het nie en daarna die stoor van sy data buite Namibië uitgekontrakteer het. 

Die verslag het aanbeveel dat NAC dit oorweeg om sy data plaaslik te stoor en infrastruktuur wat by die Hosea Kutako Internasionale Lughawe en Eros-lughawe geïnstalleer is, vir rugsteun, besigheidskontinuïteit en rampherstel te gebruik. Nekundi het vrae na die ministerie se uitvoerende direkteur, Jonas Sheelongo, verwys, wat op sy beurt nie teen druktyd op die vrae gereageer het nie.

– [email protected]