Staatsentiteite van markdominansie beskuldig

Phillipus Josef en Nikanor Nangolo

Namibië se vereniging vir plaaslike besigheid (Naloba) het die regering se direkte toekenning van groot projekte aan staatsbeheerde maatskappye gekritiseer en aangevoer dat dié praktyk plaaslike ondernemings van werksgeleenthede ontneem, mededinging versteur en openbare hulpbronne in die hande van ’n klein aantal staatsentiteite laat.

Naloba beweer dat dié model die privaat sektor uitsluit en sommige staatsbeheerde maatskappye omskep het in kanale waardeur kontrakte aan buitelandse firmas deurgegee word.

Die jongste voorbeeld spruit uit bewerings deur ’n bron dat die Namibië Opleidingsowerheid (NTA) moontlik ’n spysenieringskontrak van die ministerie van onderwys, vernuwing, jeug, sport, kuns en kultuur toegeken kan word.

Toe die uitvoerende direkteur in die ministerie, Erastus Haitengela, Dinsdag om kommentaar genader is, het hy egter aan Network Media Hub (NMH) gesê geen besluit is nog geneem oor ’n moontlike spysenieringsreëling met die NTA nie.

Haitengela het bevestig dat die ministerie potensiële diensverskaffers, insluitend die NTA en ander openbare entiteite, raadpleeg terwyl die mees geskikte verkrygingsbenadering vir spysenieringsdienste beoordeel word.

“Die ministerie onderneem tans interne konsultasies en skakel met ’n aantal potensiële diensverskaffers, insluitend die Namibië Opleidingsowerheid en ander openbare entiteite,” het Haitengela gesê.

Hy het bygevoeg die konsultasies duur voort en dat enige finale besluit geneem sal word in ooreenstemming met die wetlike en beleidsraamwerk wat openbare verkryging reguleer.

VOORBEELDE

Ander voorbeelde sluit in die Paaiekontrakteursmaatskappy (RCC) se betrokkenheid by die uitrol van sportgeriewe ter waarde van N$140 miljoen, die voortgesette toekenning van groot regeringsprojekte aan August 26, asook NamPost wat verlede jaar gekontrakteer is om maatskaplike toelaes te versprei, wat Epupa Investment se rol ná meer as ’n dekade beëindig het.

Epupa het die diens sedert 2011 bestuur deur ’n reeks kontrakhernuwings en -uitbreidings, meer as N$15 miljard in maatskaplike toelaebetalings hanteer en meer as 237 000 begunstigdes landswyd bedien. 

Die regering het gesê die oorskakeling na NamPost sal na verwagting belastingbetalers sowat N$58 miljoen bespaar deur die koste verbonde aan die vorige reëling uit te skakel.

In ’n onderhoud met NMH, het Naloba se visepresident, Peter Amadhila, gesê dié modus operandi het ’n direkte negatiewe impak op plaaslike ondernemings, wat die land se ekonomie benadeel en daagliks tot werksverliese lei.

“Die direkte toekenning van werk aan ’n entiteit, behalwe waar ’n noodtoestand verklaar is, kom neer op korrupsie en dit is presies wat gebeur. Projekte word hier oorbegroot om ruimte vir ‘bruin koeverte’ te skep,” het hy gesê.

MAAK SPEELVELD GELYK

“As hierdie tendens voortduur en die regering sy projekte direk aan sy eie maatskappye toeken, sal armoede toeneem en afleggings onder plaaslike ondernemings voortduur. 

“Om die speelveld gelyk te maak, moet alle regeringsprojekte deur mededingende tenderprosesse gaan. Indien staatsondernemings daarop wil bie, is hulle welkom om dit te doen.”

Intussen het die eienaar van die Camelot Investments Group, Jurius Nkoshi, in ’n brief aan president Netumbo Nandi-Ndaitwah, gedateer 11 Mei, gewaarsku dat beduidende openbare projekte en funksies toenemend na openbare ondernemings en staatsliggame verskuif word, wat betekenisvolle deelname deur plaaslike private maatskappye kan beperk.

Nkoshi het gesê openbare besteding moet help om ekonomiese deelname te verbreed, werk te skep en plaaslike sakekapasiteit te ontwikkel, veral in ’n ekonomie wat met hoë werkloosheid worstel.

Hy het aangevoer dat openbare entiteite nie die outomatiese ontvangers van regeringsprojekte buite hul kernmandate moet word nie. Nkoshi het gevra dat groot projekte en dienskontrakte openlik geadverteer word, tensy ’n wettige vrystelling van toepassing is.

REGVERDIGHEID GEVRA

“Camelot Investments Group en baie ander Namibiese sake-eienaars vra nie vir spesiale gunste nie. Ons vra bloot vir ’n billike, deursigtige en wettige geleentheid om mee te ding, by te dra en te groei,” het hy gesê.

NMH het vroeër vandeesweek die kantoor van die president vir kommentaar oor die brief genader. Die presidensiële woordvoerder, Jonas Mbambo, het gesê hy het nog nie die korrespondensie gesien nie.

“Ek het nog nie so ’n brief teëgekom nie,” het Mbambo gesê en bygevoeg dat hy die kantoor se uitvoerende direkteur sou kontak om die pad vorentoe in die saak te bepaal.

Die eienaar van Five Star Investment, Lukas Nakatana, het Nkoshi se kommer beaam en gesê plaaslike ondernemings benodig toegang tot openbare kontrakte indien hulle verder as klein en medium ondernemings (SME’s) wil groei.

“Ons kan nie vir altyd SME’s bly nie. Ons moet in groot ondernemings ontwikkel, maar daarvoor het ons regeringsondersteuning nodig,” het Nakatana gesê.

Hy het gesê regeringsaankope moet doelbewus aangewend word om plaaslike firmas te help om kapasiteit op te bou, in toerusting te belê en werksgeleenthede te skep.

Nakatana het ook kommer uitgespreek oor vertraagde betalings aan kontrakteurs en gesê ondernemings word verwag om werknemers en verskaffers te betaal terwyl hulle wag vir die vereffening van regeringsfakture.

Sommige kontrakteurs wag reeds sedert die einde van die vorige boekjaar vir betalings, het hy gesê.

– [email protected]