‘Betaal mynboudividende in kommoditeite eerder as in kontant’

Parlementslid van Swapo, Tobie Aupindi het die regering aangemoedig om dividende van mynbou- en energie-ondernemings in fisiese kommoditeite eerder as kontant te ontvang.

Hy het Dinsdag tydens ’n debat oor die wetsontwerp op verkryging van 2026-’27 aangevoer dat dit Namibië se nasionale rykdom sou beskerm en die staat groter beheer oor sy hulpbronne sou gee.

“In ’n wêreld van onbeheerde inflasie, hoekom ondersoek die regering dit nie om sy dividende in fisiese kommoditeite te ontvang vir ’n strategiese kommoditeitsreserwe en vir verhandeling nie?” het Aupindi gevra. 

Hy het bygevoeg dat Namibië se rykdom in minerale en natuurlike hulpbronne vir dekades in die fiat-geldeenheid omgeskakel is, wat aan inflasie en die nukke van wêreldwye sentrale banke onderhewig is. 

“Ek doen 'n beroep op die model vir kommoditeitsdividende,” het hy gesê.

In ’n onderhoud met Network Media Hub (NMH) Woensdag het Aupindi verder uiteengesit hoe die model Namibië se ekonomiese posisie kan verander. 

Hy het gesê die land loop die risiko om ’n netto uitvoerder van rou materiale te bly, tensy dit sy eie reserwes opbou. 

“Lande wat nie eens sekere minerale produseer nie, hou dit in voorraad uit strategiese ekonomiese belang.

“Maar onthou ook, dit is vir toerisme; aan die een kant skep jy ’n reserwe vir toekomstige ekonomiese stabiliteit en ook vir toekomstige geslagte,” het hy gesê.

MANIPULASIE

Aupindi het beklemtoon dat die ontvangs van dividende in kommoditeite die regering sou toelaat om direk in wêreldmarkte te handel, eerder as om op korporatiewe kontantdividend-verklarings staat te maak, wat deur boekhouding en bedryfsuitgawes gemanipuleer kan word. 

“As jy die werklike kommoditeit kry het jy die geleentheid om jou reserwe op te bou.

“Nommer een: Jy het ook die geleentheid om dit te verhandel soos jy wil en jy kan selfs die hoogste bieër betrek om daardie kommoditeite te verhandel,” het hy gesê.

Hy het verder die potensiaal vir nywerheidsontwikkeling benadruk deur kommoditeite aan te hou. 

“Wanneer jy die werklike kommoditeit het, kan jy die waardeketting dikteer. Die waardeketting sluit baie aktiwiteite in, soos veredeling, wat waarde vir jou toevoeg. Jy kan meer nywerhede skep omdat jy die kommoditeit sal hê. 

“Jy kan die tegnologiese kundigheid lok en begin om jou mense op te lei om werklik met die kommoditeit self te werk, eerder as om dit net uit die grond uit te haal en uit te stuur,” het hy gesê.

KONTANTDIVIDENDE 

Aupindi het die model aan breër ekonomiese uitdagings gekoppel, insluitend openbare skuld en die begrotingstekort. 

“Die skuld is nou omtrent N$193 miljard, letterlik sowat 67% van ons BBP. Nou, waar is die groeigebiede in ons ekonomie?” vra hy.

“Letterlik daarin om ons kommoditeite te behou en in staat te wees om ander vorme van ekonomiese formule te lok, wat oor nywerheidsontwikkeling deur ’n waardetoevoegingskema gaan en daarom nou ons kommoditeite uit te voer in terme van ’n ekonomiese voordeel.”

Aupindi het ook gewaarsku dat om slegs op kontantdividende staat te maak, die land kwesbaar laat. 

“Selfs al kry jy ’n dividend van ’n maatskappy, teen die tyd dat dit by jou as regering uitkom, het dit reeds waarde verloor. Dit is aan verskeie makro-ekonomiese faktore onderhewig. 

“Die kommoditeit self bly voortbestaan, ongeag of die prys van daardie kommoditeit daardie dag op of af is. Solank jy dit kan doen, is ons sterker as om net papiergeld te hê.”

Mynmaatskappye in Namibië het na raming in die 2025-’26-boekjaar sowat N$6,97 miljard in belasting, tantième en uitvoerheffings bygedra, volgens berekeninge gebaseer op syfers van die ministerie van finansies en die Kamer van Mynwese van Namibië.

DIAMANTE

Tantième uit diamantmynbou sal na verwagting van N$1,157 miljard in 2024-’25 tot sowat N$755,7 miljoen in 2025-’26 daal, wat die afname in die wêreldwye diamantmark weerspieël.

Tantième uit nie-diamantminerale, insluitend uraan, goud en basismetale, sal na verwagting relatief stabiel bly en van N$1,033 miljard in 2024-’25 tot sowat N$1,057 miljard in 2025-’26 effens toeneem, aangesien produksie en verkope van ander minerale kommoditeite die swak mark in die diamantsektor teenwerk.

Inkomste uit uitvoerheffings word geraam om met 14% te styg, van N$560 miljoen in 2024-’25 tot sowat N$639 miljoen in 2025’26.

Aupindi se idee is soortgelyk aan wat verskeie hulpbronryke lande doen deur ’n deel van hul tantième in mynbou-of energie in die vorm van die kommoditeit self te ontvang, eerder as kontant – ’n stelsel wat algemeen as tantième in natura bekend staan. 

Hierdie benadering is die algemeenste in die olie- en gassektor, waar regerings ’n aandeel van die geproduseerde ru-olie neem en dit dan direk op internasionale markte verkoop. 

Lande soos Angola, Nigerië, Azerbeidjan en Kazakstan ontvang gedeeltes van olieproduksie deur ooreenkomste in produksiedelings, wat die staat of nasionale oliemaatskappye toelaat om die ruolie self te bemark. In Noord-Amerika het die Verenigde State van Amerika en die Kanadese provinsie Alberta ook tantième-in-natura-stelsels gebruik, waarin regerings tantième in fisiese olie of gas eerder as geldbetalings kan ontvang. 

Die model gee regerings groter beheer oor die bemarking van hulpbronne en kan inkomste verhoog as dit doeltreffend bestuur word.

– [email protected]