Agt ministeries in die begrotingskollig

Agt ministeries sal in die komende maande onder die vergrootglas kom met die bekendstelling van ’n loodsprogram wat daarop gemik is om openbare besteding direk aan tasbare resultate te koppel.

Die ministeries van onderwys, vernuwing, jeug, sport, kuns en kultuur; gesondheid en maatskaplike dienste; binnelandse sake, immigrasie, veiligheid en sekuriteit; landbou, visserye, water en grondhervorming, finansies; myne, energie en nywerheidsontwikkeling; die omgewing, bosbou en toerisme; en werke en vervoer is gekies om die uitkomsgebaseerde begrotingsloodsprojek te lei, ’n hervorming wat eerste minister Elijah Ngurare sê beduidend sal verander hoe regeringsprestasie gemeet word.

“Vir te lank is openbare sektorprestasie gemeet aan wat ons bestee, eerder as wat ons bereik,” het Ngurare gister gesê.

“’n Hospitaal se prestasie kan nie slegs beoordeel word aan sy herhalende begroting nie. Dit moet beoordeel word aan pasiëntuitkomste. ’n Skool se toekenning is nie sy maatstaf van sukses nie, die gehalte van onderrig is.”

In plaas daarvan om beoordeel te word op hoeveel hulle bestee, sal van ministeries vereis word om meetbare uitkomste te wys, wat wissel van verbeterde gesondheidsorg- en onderwysresultate tot beter infrastruktuurlewering, openbare dienste en ekonomiese groei.

Ngurare het die inisiatief aangekondig tydens die opening van die werkswinkel oor begrotingshervorming vir 2026-’27 in Windhoek, wat deur ministers, uitvoerende direkteure en ontwikkelingsvennote bygewoon is.

Die eerste minister het gesê die regering kan nie meer sukses meet aan die grootte van die begroting of bestedingsvlakke alleen nie. 

“Elke dollar moet Namibiërs moet bevoordeel,” het hy bygevoeg.

Ngurare het beklemtoon dat openbare besteding moet lei tot tasbare verbeterings soos werkskepping, beter infrastruktuur, verbeterde openbare dienste en hoër lewenstandaarde.

Daar sal van ministeries verwag word om later vanjaar hul eerste uitkomsgebaseerde begrotingsverslae in te dien en hy het gewaarsku dat hul prestasie noukeurig gemonitor sal word.

“Ek sal noukeurig aandag aan daardie verslae gee,” het hy gesê.

Die hervorming kom terwyl die regering poog om toenemende fiskale druk te bestuur, insluitend ’n openbare skuldvoorraad van N$174,6 miljard, gelykstaande aan 65,2% van die bruto binnelandse produk (BBP), terwyl hy daarop gemik is om die fiskale tekort van 5,5% van die BBP in 2026-’27 tot 3,3% teen 2028-’29 te verminder.

Ngurare het gesê om daardie teiken te bereik, sal vereis dat die regering jaarlikse besparings van ongeveer N$2,3 miljard oor die huidige mediumtermyn-bestedingsraamwerk identifiseer en volhou.

“Dit is nie bloot ’n tegniese aanpassing in ons fiskale tabelle nie; dit is ’n strategiese nasionale noodsaaklikheid,” het hy gesê.

Die eerste minister het gewaarsku dat uitgawebesnoeiing alleen nie genoeg sou wees om die land se fiskale posisie te verbeter nie en bygevoeg dat sterker ekonomiese groei en meer doeltreffende openbare belegging ewe belangrik sou wees.

Ngurare het ook staatsdepartemente gewaarsku om nie hulpbronne wat vir ontwikkelingsprojekte geoormerk is, soos paaie, skole, waterinfrastruktuur en digitale stelsels, oor te dra om herhalende uitgawes te finansier nie.

“Om impakvolle vaste kapitaalvorming te verseker, wil ek ondubbelsinnig wees oor een punt: Die oordrag van hulpbronne uit ontwikkelingsbegrotings om herhalende bedryfsuitgawes te finansier, moet tot ’n einde kom,” het hy gesê.

“Elke Namibiese dollar wat vandag van ’n skool, ’n pad, ’n waterinfrastruktuurprojek of ’n digitale platform weggelei word, is skuld wat ons aan ons kinders oordra in die vorm van armoede en onderontwikkeling.”

Die eerste minister het verder rekenkundige beamptes en uitvoerende direkteure gewaarsku dat die nakoming van die nuwe hervormings gemonitor en in die openbaar beoordeel sal word.

“Die ministerie van finansies en die Nasionale Beplanningskommissie sal nakoming dophou, meet en in die openbaar daaroor verslag doen,” het hy gesê.

Hy het bygevoeg dat die regering gereed is om in te gryp waar implementeringsfoute geïdentifiseer word.

– [email protected]