Ombudsman: Regteskendings in aanhoudingselle

Polisie-aanhoudingselle oraloor die land is onderhewig aan ernstige tekortkominge van swak sanitasie en kos, gebrekkige gesondheidsorg, onvoldoende infrastruktuur, mislukking in die beskerming van kinders tot bewerings van aanranding en mishandeling.

Dit is van die bevindings van ombudsman Basilius Dyakugha, wat tussen 11 en 23 Mei 2026 moniteringsbesoeke aan polisie-aanhoudingselle in nege noordelike streke uitgevoer het. 

Die besoeke was om aanhoudingstoestande en nakoming van nasionale en internasionale menseregte-standaarde te bepaal.

Toegang tot gesondheidsorg, voeding, sanitasie, veiligheid, respek vir waardigheid en menswaardige behandeling was onder die fokuspunte vir die besoeke.

Die verslag is Maandag aan eerste minister Elijah Ngurare oorhandig. Volgens die eerste minister se kantoor het Ngurare die verslag as ’n belangrike hulpmiddel beskryf om aanhoudingstoestande te verbeter en die beskerming van menseregte te versterk. Volgens sy kantoor het Ngurare gesê dat die bevindings sou help om doelgerigte ingrypings te lei om toestande in polisie-aanhoudingsgeriewe te verbeter en dienslewering te versterk.

“Die verslag bied vir ons ’n geleentheid om uitdagings aan te pak en ons instellings te versterk. 

“Ons moet vinnig op sy aanbevelings optree, omdat die welstand, waardigheid en regte van alle mense beskerm moet word,” het Ngurare benadruk.

Die verslag lui dat die bevindings nie geïsoleerde voorvalle is nie, “maar breër strukturele en operasionele swakhede weerspieël wat die aanhoudingstelsel raak”.

Oor die algemeen word “toenemend vereis om funksies in polisie-aanhoudingselle in Namibië te verrig waarvoor hulle nóg ontwerp is nóg voldoende van hulpbronne voorsien is,” het die verslag bevind.

“Die langdurige aanhouding van verhoorafwagtende gevangenes, persone met geestesgesondheidstoestande, kinders en immigrasie-aangehoudenes plaas aansienlike druk op polisiehulpbronne en dra direk by tot baie van die tekortkominge wat geïdentifiseer is,” lui die verslag.

Ses maande gelede het die Namibiese polisie (Nampol) erken dat baie, indien nie almal nie, polisie-aanhoudingselle regoor die land chronies oorvol is. 

Daardie erkenning het gevolg op data van Januarie en Februarie 2025 wat aan parlementslede voorgelê is, wat getoon het dat die Gobabis-polisieselle 224 verdagtes aangehou het, ondanks ’n kapasiteit van slegs 60.

Die situasie in Katima Mulilo was selfs ernstiger, met 262 verdagtes wat in selle ingedruk is wat vir 60 ontwerp is. Altesaam was byna 3 000 verdagtes, insluitend buitelandse burgers, gedurende hierdie tydperk in polisie-aanhouding, wat die gekombineerde kapasiteit van 1 358 in die dorpe wat toe hersien is, ver oorskry het.

“Alle kinders wat tans in polisie-aanhoudingselle aangehou word, moet sonder versuim oorgeplaas word. Kinders mag nooit saam met volwassenes aangehou word nie,” benadruk die verslag.

In November het die hoofwoordvoerder van Nampol, adjunkkommissaris Kauna Shikwambi, erken dat jeugdiges soms saam met volwassenes aangehou word.

Die ombudsman het nou aanbeveel dat die bestuur en bedryf van polisie-aanhoudingselle aan die Namibië Korrektiewe Diens (NCS) oorgedra word. 

Dyakugha beveel aan dat die oordrag in fases uitgevoer word, met die groot aantal verhoorafwagtende gevangenes eerste. Hy stel ’n proef-oorhandiging van die aanhoudingselle van Oshakati, Ondangwa en Omuthiya voor, gebaseer op die erns, omvang en gereelde voorkoms van vergrype van menseregte wat tydens die besoeke gedokumenteer is.

Verder stel hy voor dat Nampol, die kantoor van die aanklaer-generaal, die regbank en die landdroskommissie ’n gekoördineerde strategie ontwikkel om oorbevolking wat met voorverhooraanhoudings verband hou, te verminder. 

Die ombudsman wil hê die ministerie van gesondheid en maatskaplike dienste moet dringend gesondheidsorgdienste versterk deur onder meer mediese assessering en voedingsondersteuning vir gevangenes te prioritiseer, opvolgmonitering, berging en nasporing van gevangenes se medikasie, verbeterde plaagbeheer, ontplooiing van verpleegkundiges en opleiding in die bewustheid van geestesgesondheid vir polisiebeamptes.

– [email protected]