Uitvinder bang sy idee word gesteel

’n Jong man van Kavango-Wes, wat aandag getrek het deur krag met gebruikte batterymateriaal in ’n emmer water op te wek, het die instelling verlaat wat hom ’n ten volle betaalde beurs vir drie jaar aangebied het.Die 19-jarige se besluit volg op meningsverskille oor hoe sy uitvinding gedemonstreer, gedokumenteer en ontwikkel behoort te word.Visentius Kambinda Kapumburu, wat in graad 3 die skool verlaat het en van die Gwagi-nedersetting in die Musese-kiesafdeling afkomstig is, het in September ’n beurs van die Ngato Institute of Science and Technology (NIST) ontvang om die installering en instandhouding van sonkragtoerusting te studeer.Die beurs was die gevolg van Kapumburu se uitvinding wat krag aan sy gesin se landelike woning verskaf het. Sy geïmproviseerde stelsel word gebruik om van selfone te laai en radio’s van krag te voorsien tot om die ligte by hul huis te laat brand. NIST het in ’n verklaring gesê Kapumburu het die instelling op 7 Oktober verlaat, nadat hy sy ouers geraadpleeg en hulle versoek het dat hy huis toe keer. Kapumburu het in ’n onderhoud met Republikein gesê hy het bekommerd geraak sy demonstrasie van hoe hy elektrisiteit opwek, kan dit aan die diefstal van intellektuele eiendom blootstel. Volgens hom is hy aanvanklik deur NIST gevra om sy emmer saam te bring om te wys hoe hy krag deur die gebruik van water en afvalmateriaal van batterye opwek.“Toe ek dit teruggebring het, het hulle vir my ’n werkswinkel gegee en gesê hulle wil ten minste sien hoe ek dit doen,” het Kapumburu.Mense het hom tydens sy demonstrasie van die proses gewaarsku ander kan dit sien en dit vir hulself opeis, wat sy teenwoordigheid by NIST onnodig kan maak. NIST se uitvoerende hoof, Fernando Ngato, sê egter die instelling het gesukkel om Kapumburu se uitvinding te ontwikkel, omdat nie hy wou verduidelik hoe dit werk nie.Volgens Ngato was die plan om aan hom tegniese opleiding te voorsien. Dit terwyl NIST ’n loodsstudie doen om dit te verstaan, te proses te dokumenteer en maniere te ondersoek om dit te verbeter. “Ons wil verstaan hoe hy dit gedoen het, hoe het hy die krag opgewek en hoe ons daarop kan voortbou,” het hy gesê.Volgens Ngato het NIST batterye en ander toerusting aangekoop om Kapumburu te help om sy uitvinding onder meer gunstige omstandighede te herskep. Die bedoeling was om die proses te dokumenteer en die finale produk aan die media en by handelskoue ten toon te stel, het hy verduidelik.“Ons wou hê die seun moet sy uitvinding by geleenthede soos streekhandelskoue vertoon, of waar ook al dit nodig is. “Dit was sodat hy ’n produk het om te wys. Ander mense kan moontlik dan met idees na vore kom om dit verder te ontwikkel,” het Ngato gesê.Volgens hom het Kapumburu egter glo herhaaldelik geweier om die proses te verduidelik of besonderhede oor die gebruikte materiale te verskaf. Ngato het gesê NIST het gesukkel om te bepaal hoe om voort te gaan, aangesien hulle geen inligting oor die uitvinding gehad het om te verstaan hoe dit werk nie.Kapumburu het, volgens hom, al hoe meer beskermend oor sy uitvinding geraak, ná oproepe en besoeke van mense wie se identiteit nie aan NIST bekend gemaak is nie. Volgens Ngato het Kapumburu uiteindelik aan die instelling gesê mense in sy omgewing, insluitend sy ouers, het hom afgeraai om die uitvinding by die sentrum te herskep.Hy het gesê NIST was bereid om te help om Kapumburu se idee te beskerm, maar moes eers verstaan wat hy ontwikkel het, voordat bepaal kon word hoe dit beveilig of verbeter kan word.“As jy sê dit moet beskerm word – dis reg, ons kan saam jou idee beskerm – maar wat presies het jy geskep wat ons kan beskerm?” het Ngato gesê.Hy het beklemtoon dit was nodig om die proses te dokumenteer ten einde vas te stel hoe die uitvinding werk en of dit verbeter kan word.Ngato het gesê die situasie het al hoe moeiliker geword nadat Kapumburu se ouers die instelling gekontak het. Hulle het beweer hul seun word gedwing om die uitvinding te herskep en het gevra dat hy toegelaat word om huis toe te gaan. Volgens hom kon NIST nie teen die wense van Kapumburu se ouers gaan nie. “As ons begrip verskil, dan was ons ons hande,” het hy gesê en verduidelik NIST het ingestem om Kapumburu van die beurs vry te stel, eerder as om voort te gaan met ’n proses wat omstrede geraak het. NIST het Kapumburu “alles van die beste op sy pad en met sy toekomstige planne” toegewens.– eliot@nmh-hub.com.na

Uitvinder bang sy idee word gesteel

Kommentaar

Republikein 2026-10-21

Meld asseblief aan om kommentaar te lewer

Uitvinder bang sy idee word gesteel

Kommentaar

Republikein 2026-10-21

Meld asseblief aan om kommentaar te lewer

Intekening vereis om toegang tot inhoud te kry. ×

MELD AAN

Advertensie

Intekening vereis om toegang tot inhoud te kry.