‘Onlogies’ om water uit Kavango te onttrek

Dit is “onlogies” om water uit een van Namibië se grootste riviere te onttrek om aan sentrale dorpe te voorsien, terwyl omliggende streke steeds met toegang tot basiese skoon water sukkel.

Só het ’n raadslid van Rundu-landelik, Paulus Mbango, gesê.

Die projek van N$7 miljard wat op 27 Februarie 2024 goedgekeur is, is daarop gemik om wateruitdagings in die sentrale gebied van Namibië te takel. Dit word in vennootskap met Stad Windhoek en die ministerie van landbou, visserye, water en grondhervorming geïmplementeer. Die projek sal na verwagting binne vyf tot sewe jaar voltooi word.

Volgens Mbango ignoreer die projek egter die geleefde werklikheid van inwoners van Kavango-Oos en -Wes, waar talle steeds ’n gebrek aan betroubare waterinfrastruktuur ervaar. Dit ten spyte daarvan dat hulle langs een van die land se grootste riviere woon.

“Histories het mense hier in Kavango-Oos en -Wes met krokodille om water meegeding,” het hy gesê.

“Tot dusver is daar geen lang waterpypleidings in die streek nie. Dit is onlogies om water weg te neem, terwyl die mense wat langs dit woon, nie toegang daartoe het nie,” het Mbango gesê.

Hy het ’n beroep op die regering gedoen om waterpyplyne oraloor die twee streke te prioritiseer, voordat oorweeg word om die water na ander gebiede te herlei.

“Ek dink die regte benadering is om waterpyplyne oraloor die streek aan te lê sodat almal toegang tot water het,” het Mbango gesê.

“Jy kan nie net die idee kry om water na Windhoek te neem, terwyl mense hier nog sukkel nie.”

Hy het ook kommer uitgespreek oor wat hy beskryf het as ’n gebrek aan betekenisvolle konsultasie en beweer sleutelrolspelers in die streek is nie behoorlik betrek voordat daar met die projek gevorder is nie.

“Daar was geen konsultasie nie. Of dit nou tradisionele leiers of streekraadslede is, ons is nooit geraadpleeg nie,” het hy gesê. 

“Selfs toe ek dit voorheen geopper het, is die bespreking gestaak.”

Mbango het verder die langtermyn-volhoubaarheid van die onttrekking van water uit die Kavangorivier bevraagteken en gewaarsku dat klimaatskommelings die voorsieningsvlakke kan beïnvloed.

“Daar is veronderstel om ’n haalbaarheidstudie te wees oor of hierdie water lewensvatbaar is, want dit kan opdroog,” het hy gesê.

“Ons sien reeds dat die huidige klimaatstoestande die waterkapasiteit in die streek beïnvloed het,” het Mbango gesê.

Hy sê die kwessie beklemtoon ’n breër kommer oor streekongelykheid en voer aan dat Kavango-Oos en -Wes onder die enigste streke is wat sonder voldoende infrastruktuur vir waterpypleidings bly.

Mbango stel voor dat, eerder as om water oor lang afstande te vervoer, nywerhede wat beduidende waterbronne benodig, gedesentraliseer moet word na streke soos Kavango.

“Waarom nie daardie maatskappye hierheen bring waar die water is nie, in plaas daarvan om die water na hulle toe te neem?” het hy gevra. 

“Skielik is daar planne om daardie water na Windhoek te lei. Dit is onregverdig. Windhoek is kunsmatig ontwikkel ten koste van ander. Wat is daar in Windhoek? Net rotse.”

NAMWATER

In reaksie hierop het Lot Ndamanomhata, NamWater se woordvoeder, gesê dat die omgewings- en maatskaplike impakstudie vir die projek aan die gang is. 

Al die nodige openbare konsultasies word ook in ooreenstemming met die Wet op Omgewingsbestuur (No. 7 van 2007) uitgevoer.

“RfM Consulting is gekontrakteer om die omgewings- en maatskaplike risiko’s van die projek onafhanklik te beoordeel. 

“Van November tot Desember 2025 is 11 openbare konsultasies gehou wat op rolspelers by die bron (Rundu), langs die pypleidingkorridor en in die sentrale gebied van Namibië (Windhoek) gemik was,” het Ndamanomhata gesê.

Volgens hom het die proses ook kennisgewings in koerante, asook uitnodigings aan alle rolspelers en geraakte partye ingesluit. 

Verdere betrokkenheid by die projek word spesifiek beplan vir tradisionele leiers, streekraadslede en plaaslike gemeenskappe wat nie deel van die eerste ronde was nie, het hy gesê.

Met verwysing na die prioritisering van inwoners langs die rivier, het Ndamanomhata gesê NamWater het die Rundu-uitbreidingsprojek Fase 2 geïmplementeer om die behoefte aan drinkwater op dié dorp en omliggende gebiede soos Masivi, Kayengona en Mupini te takel.

Volgens hom sal watervoorsiening langs pypleidings wat oos, wes en suid vanaf Rundu strek, uitgebrei word om te verseker dat plaaslike gemeenskappe bedien word.

Op nasionale vlak het Ndamanomhata beklemtoon dat minder as 1% van die Kavangorivier se vloei tydens ’n nat seisoen beplan word vir oordrag na sentrale streke. Hier is die water hoofsaaklik vir huishoudelike gebruik insluitend in Windhoek wat aansienlik deur herhalende droogtes geraak word.

Met verwysing na die langtermyn-uitvoerbaarheid van die projek het Ndamanomhata gesê verskeie studies, insluitend dié wat verband hou met hidrologie, klimaatsverandering, akwatiese ekologie, sosioëkonomiese en geomorfologiese assesserings, uitgevoer is om volhoubaarheid te verseker.

“Spesialisondersoeke bevestig dat die beplande onttrekking geen beduidende impak op die vloeipatroon van die Kavangorivier het nie. 

“Onttrekking sal slegs gedurende die nat seisoen plaasvind, wat volhoubaarheid van die rivier en omgewingsimpak beperk,” het hy gesê.

Volgens Ndamanomhata is die Kavango-skakel die mees kostedoeltreffende en tegnies-lewensvatbare opsie vir die voorsiening van water aan die sentrale gebiede. Dit in vergelyking met alternatiewe soos ontsouting of ander verafgeleë bronne.

“Uitvoerbaarheids- en risikobepalings, insluitend historiese studies wat terugdateer na die 1970’s, ondersteun die projek se langtermyn-volhoubaarheid en verantwoordelike gebruik onder huidige en toekomstige klimaatstoestande van die hulpbron,” het Ndamanomhata gesê.

Volgens NamWater is die doel van die projek om nasionale waterveiligheidsprioriteite te balanseer met billike toegang vir plaaslike gemeenskappe langs die Kavangorivier.

– [email protected]