Duisende werk ná 60

Meer as 14 000 Namibiërs het ná die ouderdom van 60 gewerk toe die bevolkings- en behuisingsensus van 2023 uitgevoer is. 

Dié syfer sluit honderde in wat besluit het om hul aftreeplanne vir eers op ys te plaas, selfs tot in hul tagtigs.

Syfers van die Namibiese Statistiekagentskap (NSA) toon dat 14 293 mense van 60 jaar en ouer ten tye van die sensus steeds in diens was. 

Van diegene wat in diens was, was 8 223 tussen 60 en 64 jaar oud en 3 422 tussen 65 en 69. Nog 1 538 was tussen 70 en 74 jaar en 686 tussen 75 en 79. Die sensus het 424 werkende mense van 80 jaar of ouer aangeteken, wat die totale aantal werkende Namibiërs van 70 jaar en ouer toe op 2 648 te staan ​ge​bring het.

Mans het 8 753 van die werkende bevolking van 60 jaar en ouer uitgemaak, vergeleke met 5 540 vroue. Stedelike gebiede het 8 130 ouer werkers aangeteken, terwyl 6 163 in landelike gebiede werksaam was.

Khomas het die hoogste aantal gehad met 3 666, gevolg deur Erongo met 1 788 en Otjozondjupa met 1 696. Die sektore van landbou, bosbou en visserye het 3 759 mense van 60 jaar en ouer in diens gehad, asook die vervaardigingsektor met 1 640 en groothandel- en kleinhandel met 1 421.

Die statistiek volgens beroep toon dat 2 651 geskoolde werkers in die landbou, bosbou en vissery werksaam was, terwyl 2 597 basiese beroepe beoefen het. Nog 1 877 het in handwerk en verwante ambagte gewerk en 1 307 was in diens- en verkoopsberoepe in diens.

PENSIOENDEKKING AFWESIG

Die arbeidskenner Herbert Jauch het Maandag aan Republikein gesê dat die syfers die afwesigheid van pensioendekking vir die meeste Namibiese werkers weerspieël.

“Slegs ’n klein minderheid van werkende mense geniet ’n pensioenskema of een of ander vorm van aftree-annuïteit, terwyl die oorgrote meerderheid op ’n staatspensioen moet staatmaak. Dit is duidelik nie genoeg nie.

“Aftrede beteken dikwels nie dat hulle kan ophou werk nie. Pensioenarisse moet na bykomende inkomstegenererende aktiwiteite soek om kop bo water te hou,” het Jauch gesê.

Volgens hom kan ouer mense wat fisiek veeleisende werk verrig, moontlik nie meer die druk, veral in landbou, konstruksie en vervaardiging, hanteer nie.

“Dit strook geensins met ordentlike werk nie. Dit is nie in lyn met die behoeftes van ouer mense nie. Dit is ook ’n teken van mislukking as mense gedwing word om ná die ouderdom van 60 te werk, bloot omdat hulle nie die pot aan die kook kan hou nie,” het Jauch gesê.

Die sensus stel nie vas waarom elke persoon aangehou werk het nie en maak ook nie onderskeid tussen diegene wat uit finansiële nood gewerk het en diegene wat gekies het om ekonomies aktief te bly nie.

WAAROM 60?

Om die ouderdom van 60 jaar te bereik, verbied nie outomaties ’n Namibiër om te werk nie. 

Dit is egter die ouderdom waarop mense vir die universele ouderdomstoelaag kwalifiseer, asook die standaard-aftreeouderdom vir lede van die regering se pensioenfonds (GIPF).

Namibië het sy maatskaplike pensioen in 1949 vir wit inwoners ingestel voordat dit na ander etniese groepe op verskillende voordeelvlakke uitgebrei is.

Die Pensioenwet van 1992 het 60 jaar as die pensioengewende ouderdom vir mans en vroue vasgestel, terwyl betalings in 1994 oor etniese groepe heen gelyk gemaak is. Die drempel is dus ’n wetlike en beleidskeuse eerder as ’n mediese bepaling dat mense nie meer op 60-jarige ouderdom kan werk nie. 

GIPF-lede tree normaalweg op 60 af, hoewel vroeë aftrede vanaf 55 moontlik is. Die Internasionale Arbeidsorganisasie (ILO) se Maatskaplike Veiligheidskonvensie No. 102 het histories 65 jaar as ’n breë boonste verwysingspunt beskou.

ONDERSTEUNING

Volgens die Namibiese sensus is 136 916 van Namibië se 756 339 huishoudings deur mense van 60 jaar of ouer gelei. Onder hulle het 94 891 ten minste een kind jonger as 18 ingesluit, met vroue wat in 59 477 van hierdie huishoudings aan die hoof staan, gevolg deur 35 414 mans. 

Die ouderdomspensioen was die hoofbron van inkomste of lewensonderhoud vir 90 455 huishoudings met bejaardes aan die hoof. Bestaansboerdery het 16 797 huishoudings ondersteun, terwyl salarisse en lone die hoofinkomstebron vir 15 120 was.

Slegs 1 583 huishoudings met bejaardes aan die hoof het ’n GIPF-pensioen as hul hoofinkomstebron geïdentifiseer, terwyl 914 hoofsaaklik op pensioene van vorige werkgewers staatgemaak het.

Jauch het vir ’n nasionale pensioenskema gevra wat werkers ’n redelike inkomste ná 60 sou waarborg.

Hy het egter gewaarsku dat Namibië se hoë vlak van informele indiensneming baie mense buite ’n bydraende stelsel kan laat. 

Jauch het ook die beroep op ’n universele basiese inkomstetoelaag hernu en gesê dat dit die druk op bejaardes wie se maatskaplike pensioene hele huishoudings ondersteun, sal verlig.

“Ons het dringend die bekendstelling van ’n nasionale en universele basiese inkomstetoelaag nodig. Dit sal ’n basiese inkomste vir almal bied en huishoudings se afhanklikheid van maatskaplike pensioene verminder,” het hy gesê.

NSA se bestuurder vir maatskaplike en arbeidstatistieke, Linda Shitenga, het gesê die agentskap kan nie ’n uiteensetting van formele en informele indiensneming verskaf nie, omdat die 2023-sensus nie daardie onderskeid getref het nie.

VERSKIL

Namibië en Suid-Afrika maak maatskaplike toelaes vanaf die ouderdom van 60 beskikbaar, hoewel Suid-Afrika se toelaag aan inkomste- en batetoetse onderhewig is. Botswana se universele ouderdomspensioen is vanaf die ouderdom van 65 beskikbaar.

Die Verenigde Koninkryk (VK) verhoog tussen 2026 en 2028 sy ouderdom vir staatspensioen van 66 tot 67 jaar, terwyl Amerikaners wat in 1960 of later gebore is, op 67 vir volle aftreevoordele kwalifiseer.

China verhoog sedert Januarie verlede jaar sy aftreeouderdom geleidelik van 60 tot 63 vir mans, terwyl die drempels vir vroue van 55 tot 58 in witboordjie-werk en van 50 tot 55 in blouboordjie-werk sal styg.

Eurostat het bevind dat 10,2% van ontvangers van ouderdomspensioen in die Europese Unie (EU) in 2023 in diens was, terwyl 13% aangehou het om te werk nadat hulle hul eerste pensioen ontvang het. – [email protected]