Propaganda, ’n perd van ’n ander kleur

Vir dekades is propaganda beskryf as iets wat sentraal beheer is: Plakkate van die regering tydens die Tweede Wêreldoorlog, radio-uitsendings en staatsverklarings wat openbare steun moes mobiliseer. In 1928 het die Amerikaanse skrywer en kommunikasieteoretikus Edward Bernays in sy boek Propaganda geskryf: “Die bewuste en intelligente manipulasie van die georganiseerde gewoontes en menings van die massas is ’n belangrike element in ’n demokratiese samelewing.”Sy beskrywing het propaganda gedefinieer as om die massas se menings doelbewus te beïnvloed – ’n definisie wat steeds in akademiese literatuur gebruik word.Wat verander het, is nie die kern van dié invloed nie, maar die infrastruktuur waardeur dit versprei word.In 2018 het die tydskrif Science ’n studie deur Soroush Vosoughi, Deb Roy en Sinan Aral van die Massachusetts Institute of Technology gepubliseer met die titel “The spread of true and false news online”. Die navorsers het meer as 126 000 stories op X (destyds Twitter) oor ’n tydperk van 11 jaar ontleed en bevind: “Valsheid het aansienlik verder, vinniger, dieper en wyer versprei as die waarheid in al die kategorieë van inligting.”Volgens die studie het vals nuus meer mense bereik as die waarheid; die boonste 1% van vals nuuskaskades (news cascades) het roetinegewys na tussen 1 000 en 100 000 mense versprei. Dié bevinding toon dat digitale platforms nie bloot inligting versprei nie, maar strukture skep waar sekere tipes inhoud, veral sensasionele of emosioneel gelaaide inhoud, vinniger momentum kry.ALGORITMESIn 2021 het die vaktydskrif Nature Human Behaviour ’n studie deur Eytan Bakshy en kollegas by Meta (Facebook) gepubliseer wat politieke inhoud op die platform ontleed het.Die studie het bevind dat algoritmiese rangskikkings “die omvang van ideologiese skeiding aansienlik verhoog” deur gebruikers meer inhoud te wys wat ooreenstem met hul bestaande oortuigings. Alhoewel gebruikers self ook kieskeurig is oor wat hulle lees, het die navorsers bevind dat die platform se algoritme dié impak versterk het.Navorsers aan die Oxford Internet Institute, onder leiding van professor Philip N. Howard, het in hul jaarlikse “Global Inventory of Organised Social Media Manipulation” berig dat teen 2020 daar bewyse was van georganiseerde digitale propagandaveldtogte in meer as 80 lande.Die verslag lui dat “berekeningspropaganda ’n deurdringende en wêreldwye verskynsel geword het”, met regerings en politieke groepe wat sosiale media gebruik om openbare gesprekke te beïnvloed.DIE MIDDE-OOSTE: ’N DIGITALE SLAGVELDDie konflik tussen Israel en Hamas wat in Oktober 2023 toegeneem het, het die rol van sosiale media in moderne oorlogvoering duidelik geïllustreer. Volgens data wat deur Reuters en ander internasionale nuusagentskappe aangehaal is, het hutsmerke soos #Palestine en #Israel binne dae miljarde kyke op TikTok bereik.’n Ontleding deur die BBC se Verify-span het getoon dat ou beeldmateriaal, soms jare oud of van ander konflikte, weer gedeel word asof dit huidige gebeure uit Gasa uitbeeld. Die BBC het geskryf: “Ou video’s en beelde word buite konteks gedeel en beweer valslik dat hulle tonele van die jongste gevegte wys.”Intussen het The Washington Post berig dat Meta se interne verslae erken het dat sy moderering van inhoud in Arabiese tale minder doeltreffend is as in Engels, wat lei tot die ongelyke hantering van konflikverwante inhoud.DIREKTE VERSPREIDINGIn ’n onderhoud met Wired het die Gasa-joernalis Plestia Alaqad gesê: “Ons het gesien hoe kragtig sosiale media is, danksy ons burgerjoernaliste wat verslag doen oor wat gebeur deur sosiale media te gebruik.” Dié direkte verslaggewing het miljoene internasionale kykers bereik sonder tradisionele redaksionele filters.Akademici soos Zeynep Tufekci, ’n professor aan die Universiteit van Columbia, het in The New York Times geskryf dat sosiale media beide mobiliserend en destabiliserend kan wees. Sy het gewaarsku dat platforms wat aandag optimaliseer, dikwels “die mees sensasionele inhoud beloon”.GEKOöRDINEERDE DIGITALE VELDTOGTEDie rol daarvan om mense georganiseerd te beïnvloed, het ook aandag getrek. Die Oxford Internet Institute se navorsing toon dat regerings toenemend beïnvloeders en betaalde rekeninge gebruik om spesifieke narratiewe te versterk. Volgens hul verslag word sulke veldtogte dikwels ontwerp om politieke boodskappe kunsmatig te versterk.Tydens die Gasa-konflik het Amerikaanse mediabronne berig oor projekte waar beïnvloeders betaal is om sekere standpunte te plaas. Hierdie praktyk illustreer hoe die grens tussen organiese menings en gestruktureerde boodskappe vervaag.VERSNELLING VOOR KONFLIKNavorsing oor die Russiese inval in Oekraïne toon soortgelyke patrone. ’n Ontleding van 2022 wat op arXiv gepubliseer is, het bevind dat daar ’n toename van 8,925% in die aantal plasings deur sekere pro-Russiese rekeninge in die twee weke voor die inval was.Dié dramatiese toename in digitale bedrywighede het plaasgevind nog voordat die eerste tenks die grens oorgesteek het. Hierdie patroon – die mobilisering van digitale narratiewe voor fisieke konflik – word deur navorsers as deel van moderne “inligtingsoorlogvoering” beskryf.Volgens ’n amptelike verklaring van TikTok se nuuskamer het die platform meer as 3,1 miljoen video’s in Israel en Palestina verwyder sedert die begin van die konflik in Oktober 2023, en meer as 140 000 regstreekse uitsendings opgeskort vir die oortreding van gemeenskapsriglyne.Dié syfers illustreer die skaal waarop inhoud tydens konflik gegenereer en versprei word.’N DIGITALE HERDEFINIëRINGToe Edward Bernays in 1928 geskryf het oor die “manipulation of the organised habits and opinions of the masses”, was die meganismes drukmedia en radio.Vandag toon navorsing uit Science, Nature Human Behaviour, die Oxford Internet Institute en internasionale nuusverifikasie-eenhede dat digitale platforms nuwe strukture van verspreiding geskep het waar emosionele, verdelende of misleidende inhoud vinniger en wyer versprei word as geverifieerde inligting.Die fisieke konflik bly tasbaar in plekke soos Gasa, Tel Aviv, Doha of Dubai waar diplomatieke onderhandelinge plaasvind. Maar die wêreldwye begrip van daardie konflik word deur algoritmes, hutsmerke, beïnvloeders en direkte slimfoonverslae gevorm.Propaganda, soos in akademiese literatuur beskryf word, het nie verdwyn nie. Dit funksioneer binne ’n nuwe digitale ontwerp – een wat navorsers as vinniger, meer persoonlik en meer verspreid as enige vorige kommunikasie-era beskryf.– annemarie@nsa.com.na

Propaganda, ’n perd van ’n ander kleur

Kommentaar

Republikein 2026-03-04

Meld asseblief aan om kommentaar te lewer

Propaganda, ’n perd van ’n ander kleur

Kommentaar

Republikein 2026-03-04

Meld asseblief aan om kommentaar te lewer

Intekening vereis om toegang tot inhoud te kry. ×

MELD AAN

Advertensie

Intekening vereis om toegang tot inhoud te kry.