Unieke spesies in Angola ontdek

Katharina Moser – Enigiemand wat as kind daarvan droom om ’n avonturier te word, is amper onvermydelik diep teleurgesteld teen die tyd dat hulle aardrykskunde op skool leer: Vir dekades is daar geen onontdekte kolle meer op die wêreldkaart nie.

Maar vir ontdekkingsreisigers is die situasie nie hopeloos nie: Terwyl globale biodiversiteit aanhou krimp, maak wetenskaplikes steeds onverwagse ontdekkings in die diereryk. In Angola het hulle nou ’n gebied bestudeer wat hulle as “een van die laaste groot onontdekte kolle in Afrika se biodiversiteit” beskryf.

’n Ekspedisiespan na oostelike Angola het verlede Woensdag aangekondig dat hulle dosyne spesies ontdek het wat blykbaar heeltemal onbekend aan die wetenskaplike wêreld is. Dit volgens berigte van die Amerikaanse televisiestasie CNN.

Die ligging van dié ontdekkings is die afgeleë Lisima-plato in die Angolese hooglande. Dit is ’n uitgestrekte en lewensbelangrike landskap wat die bolope van die Kongo-, Okavango-, Zambezi- en Cuanza-rivierstelsel voed. Tog is sy moerasse en vleilande, grasvelde en beboste gebiede tot dusver skaars deur wetenskaplikes bestudeer. 

’n Byna ondeurdringbare terrein en ’n verwoestende 27 jaar lange burgeroorlog wat in 2002 geëindig het, het toegang moeilik gemaak, berig CNN.

GEDETAILLEERDE ATLAS VAN DIE PLATO

Dit is nou besig om te verander. 

In Februarie vanjaar het The Wilderness Project ’n opname getiteld “Cassai Life Atlas” gedoen. Dit vul vroeëre opnames deur die National Geographic Okavango Wilderness Project aan.

Die 16 Afrika- en internasionale kenners het vertrek met die doel om die mees gedetailleerde beeld van die plato tot dusver saam te stel. 

In die proses het hulle verskeie voorheen onbekende spesies ontdek: Dit sluit ’n gekroonde krapspinnekop in wat blou onder ultravioletlig gloei – hoekom dit gebeur, moet nog nagevors word.

NAALDEKOKERSPESIES

Volgens The Wilderness Project het die ekspedisie 103 spesies naaldekokers en waterjuffers gedokumenteer, wat die totale bekende telling vir die Lisimastreek op 163 te staan bring.

Hiervan is 34 spesies nie voorheen in Lisima gedokumenteer nie en ses is by Angola se nasionale lys gevoeg. Agt voorheen onbeskrewe spesies – wat in 2019 ontdek is – word nou vir die eerste keer amptelik beskryf.

“Die sanderige plato van Lisima bied van die helderste en betroubaarste varswaterbronne in Afrika, wat weerspieël word in die streek se naaldekokers en waterjuffers, insluitend verskeie hoogs gespesialiseerde spesies wat nêrens anders voorkom nie.” 

Só sê dr. Klaas-Douwe B. Dijkstra, ’n toonaangewende naaldekokerspesialis en navorser by die Naturalis Biodiversity Center in Nederland, in ’n verklaring van die Wilderness Project.

Die opname het ook 47 spesies van sprinkane, bladspringers en krieke gedokumenteer, insluitend drie spesies wat nuut is aan die wetenskaplike wêreld. Hierdie getal sal na verwagting styg, volgens die navorsers, aangesien talle sprinkaan- en bidsprinkaanmonsters nog wetenskaplik ondersoek moet word.

SKOENLAPPERS

Daarbenewens is altesaam 1 000 skoenlappers en motte gedokumenteer. 

Onder die spanmotte is, volgens die navorsers, ’n ongewone mengsel van spesies uit die Kongowoud, die Kaapse fynbos en die Miombo-woud waargeneem, asook ’n opvallende verskuiwing in spesiesamestelling oor kort afstande en oor waterskeidings. 

Deur die ruspes se lewensiklus te volg, is 25 spesies spanmotte aan 19 waardplantspesies uit 13 plantfamilies gekoppel en agt blyk ongeklassifiseerd te wees.

“Voorlopige ramings dui daarop dat tot 6% van alle gedokumenteerde motspesies nuut vir die wetenskap kan wees,” lui die mediaverklaring.

“As ’n Angolees beteken hierdie werk vir my baie meer as net wetenskaplike samewerking; dit is ’n geleentheid om ’n beduidende bydra te lewer tot biologiese kennis en die waardering van Angola se natuurlike erfenis,” sê die bioloog Laurinda Mandela de Fraga.

“Dis ook ’n geleentheid om ’n blywende nalatenskap vir toekomstige geslagte Angolese te laat, terwyl die trots op en verantwoordelikheid vir die beskerming van hierdie unieke gebied versterk word.”

VAN KRITIEKE EKOLOGIESE BELANG

Dié brongebiede is nie net van kritieke belang vir biodiversiteit nie, maar bied ook watervoorsiening, ekologiese veerkragtigheid en veilige bestaansmiddele ver stroomaf, voeg Rob Taylor, ekspedisieleier en bewaringsekoloog, by.

“’n Duidelike begrip van die biodiversiteit wat hier teenwoordig is, is noodsaaklik vir die doeltreffende beskerming van die hele stelsel.”

Saamgevat beklemtoon hierdie bevindinge die Lisima-plato se status as beide ’n brandpunt vir biodiversiteit en ’n varswaterbron vir Suider-Afrika, volgens The Wilderness Project.

Histories is die streek deur ’n kombinasie van sy afgeleë ligging en die teenwoordigheid van mynvelde beskerm, wat toegang en grootskaalse menslike inmenging beperk het.

“Met die uitbreiding van die padnetwerk en die opruiming van mynvelde word voorheen ontoeganklike gebiede egter toenemend kwesbaar vir menslike invloede. 

“Bedrywighede soos diamantmynbou, kap-en-brand-landbou, houtkap en die gepaardgaande uitbreiding van nedersettings, plaas reeds druk op die streek se ekosisteme,” skryf The Wilderness Project.

DIE PLATO MOET BESKERM WORD

Bosbedekking neem af, riviere word toenemend troebel weens erosie en sedimentasie en natuurlike habitatte krimp en word meer gefragmenteerd en toenemend geïsoleerd.

“Hierdie veranderinge bedreig nie net individuele spesies nie, maar ook die ekologiese prosesse wat die streek se biodiversiteit in stand hou,” volgens die navorsers.

“Hierdie studie beklemtoon die streek se uitsonderlike biologiese waarde en lê klem op die dringende behoefte aan doelgerigte bewaringsmaatreëls om hierdie bedreigings te versag voordat verdere agteruitgang plaasvind.”

Om regsbeskerming vir die plato vir die komende dekades te verseker, is dus ’n prioriteit vir The Wilderness Project.

Volgens CNN het die organisasie, saam met vennote, suksesvol gepleit vir die aanwysing van 5,4 miljoen hektaar van die plato in 2025 as ’n beskermde gebied.

Verlede Oktober het die Ramsar-konvensie oor vleilande ook die gebied bekend as Lisima Lya Mwono (bron van lewe) as ’n Vleiland van Internasionale Belang aangewys, wat die rol van sy grondwater in die voorsiening van die omliggende ekosisteem van 110 000 vierkante kilometer beklemtoon.

“Op die lang termyn hoop ons dat die bevindinge (van die studie) groter beskerming van die plato sal ondersteun – nie net in terme van formele beskermde status nie, maar ook in praktiese, plaaslike besluite oor grondgebruik,” het Taylor aan CNN gesê. 

“Die doel is nie bloot om nuwe spesies te dokumenteer nie, maar om te verseker dat die habitatte waarvan hulle afhanklik is, ongeskonde bly.” 

– [email protected]