Stop, vra Sauma

Enige aanname dat die breër Wings-uraanprojek nou as veilig verklaar is, sou voortydig en onaanvaarbaar wees. 

Só het die Vereniging vir Uraanmynbou in die Stampriet-akwifer (Sauma) gereageer op goedkeuring wat aan Headsprings Investments verleen is om bykomende boorgate by sy Wings-uraanprojek vir navorsing te boor. 

Die doel van die boorgate naby Leonardville in die Omahekestreek is om die geskiktheid van die afsetting vir ontwikkeling met behulp van in situ-herwinningstegnologie (ISR) te bepaal. 

Sauma eis in ’n verklaring die volledige openbaarmaking van die Namibiese regering se goedkeuring en voorsorgmaatreëls om die grondwater in die akwifer te beskerm. Die vereniging maan die magtiging van verdere ondersoeke los nie kommer oor grondwaterbesoedeling en die potensieel blywende gevolge vir gemeenskappe, boere en ander watergebruikers op nie.

Volgens Headspring behels die navorsingsfase geen chemiese stowwe nie. Die bykomende boorgate sal gebruik word om watermonsters te versamel, watergehalte te bepaal en eienskappe van die akwifer vas te stel in die gebied wat vir loodstoetsing geoormerk is. 

Die gebrek aan chemiese stowwe stel die boorwerk volgens Sauma egter nie van openbare ondersoek vry nie. 

“Die publiek is geregtig om te weet hoe boorgate gesink, verseël en gemonitor sal word, hoe grondwater beskerm sal word en wie aanspreeklik gehou sal word indien voorsorgmaatreëls faal,” het Sauma in die verklaring gesê.

Die ministerie van landbou, visserye, water en grondhervorming het by monde van sy woordvoerder, Romeo Muyunda, bevestig goedkeuring is vir 12 maande vir die boorwerk gegee. Hy het beklemtoon dit beteken nie daar kan dadelik met ontginning begin word nie, omdat die maatskappy aan alle regulatoriese vereistes moet voldoen en die nodige goedkeuring moet verkry. 

Volgens die woordvoerder van die ministerie van die omgewing, bosbou en toerisme, Vilho Angula, is Headspring se omgewingsklaringsertifikaat (ECC) in sy huidige vorm afgekeur. Die maatskappy is gevra om sy omgewingsimpakstudie (EIA) en omgewingsbestuursplan (EMP) te verbeter. Volgens Angula moet die verbeterings meer wetenskaplike eksperimentele bewyse lewer dat die voorgestelde projek geen nadelige omgewingsimpakte sal hê nie, insluitend op grondwater.

Angula het gesê die voortgesette boorwerk is om gebied vir data-insameling uit te brei om voldoende wetenskaplike eksperimentele inligting te verskaf om die EIA en EMP te verbeter wat nodig is om weer vir die ECC aansoek te doen. 

Sauma dring egter daarop aan dat die boorwerk gestop word en die volledige magtiging vir bykomende boorwerk gepubliseer word. Dit sluit in die owerheid wat die inligting uitgereik het, goedgekeurde aktiwiteite, liggings, duur en voorwaardes. Dit wil ook duidelikheid hê oor of daar afsonderlike magtiging bestaan vir die loodsonttrekking of chemiese inspuiting.

Die vereniging vra ook vir die vrystelling van die Internasionale Atoomenergie-agentskap (IAEA) se missieverslag en aanbevelings, tesame met basislyn-watergehaltedata, assesserings van die waterdraer en beskermingsmaatreëls vir die grondwater vir onafhanklike tegniese ondersoek.

Sauma wil hê die regering moet verduidelik hoe nakoming afgedwing gaan word. Dit wil ook hê betekenisvolle openbare deelname moet verseker word voor enige besluit oor loodsonttrekking geneem word.

Dit eis ’n verslag van konsultasie met Botswana en Suid-Afrika oor die potensiële gevolge wat die onttrekking vir die gedeelde waterdraer en buurlande inhou.

Met verwysing na en hangende van die volledige openbaarmaking en onafhanklike ondersoek, vra Sauma dat die nuwe boorwerk gestop word. Dit vra ook die regering om daarvan af te sien om chemiese inspuiting of loodsonttreking van uraan te magtig, terwyl veiligheidskwessies oor die veiligheid van grondwater steeds onopgelos bly. 

Volgens Headspring het vorige studies die afsetting se hulpbronpotensiaal vasgestel en die moontlike geskiktheid daarvan vir ISR-tegnologie aangedui. Sodra bykomende navorsing voltooi is, is die maatskappy van voorneme om ’n hersiene aansoek vir loodstoetsing in te dien.

Headspring, wat in Rusland gestasioneer is, se besturende direkteur Kirill Egorov-Kirillov sê die maatskappy is van voorneme om ’n projek te lewer wat “as ’n model sal dien vir die kombinasie van ekonomiese ontwikkeling met omgewingsbeskerming en maatskaplike verantwoordelikheid”.

Die Wings-projek is naby Leonardville geleë, waar Headspring sedert 2011 vir uraan soek. Dit het regulatoriese ondersoek in die gesig gestaar weens die potensiële impak van ISR op die oorgrens Stampriet-akwiferstelsel.

ISR behels die inspuiting van ’n oplossing ondergronds om uraan op te los, voordat dit na die oppervlak vir verwerking gepomp word. Alhoewel dit uitgebreide opgrawings vermy wat met konvensionele oopgroefmynbou geassosieer word, het die potensiële impak daarvan op grondwater kommer onder boere en omgewingsaktiviste laat ontstaan.

Die Stampriet-akwifer voorsien water aan gemeenskappe en landboubedrywighede in Namibië en strek tot in Botswana en Suid-Afrika.

Die presidensie se woordvoerder, Jonas Mbambo, het Maandag gesê enige besluit rakende die projek moet gelei word deur geloofwaardige wetenskaplike bewyse, in veral met die beskerming van grondwater. 

Die IAEA het in Februarie vanjaar ’n tegniese hersieningsending in Namibië uitgevoer om die voorgestelde mynmetode van in situ-loging te beoordeel en tegniese insette aan die regering te verskaf. 

SCHLETTWEIN REAGEER

Intussen het die voormalige minister van landbou, water en grondhervorming, Calle Schlettwein, wat in 2021 die boorpermitte teruggetrek het, weer eens gister sy teenkanting teen in situ-loging op sosiale media geopper. 

“Om ’n voornemende besoedelaar die verantwoordelikheid te gee om hul eie omgewingsimpak te bepaal, plaas objektiwiteit wesentlik in die weegskaal. Geloofwaardige evaluering vereis onafhanklike navorsing wat deur onpartydige kundiges in die veld gedoen word,” het Schlettwein gister op Facebook geskryf. 

“Deur selfassessering toe te laat, druip die regering se strategie sleuteltoetse van aanspreeklikheid en wetenskaplike integriteit.

“Indien besoedeling plaasvind, sal plaaslike bevolkings die grootste deel van die skade dra. Regeringsbeleid moet ’n opregte verbintenis tot openbare welstand toon deur toegang tot skoon water vir Namibiese gemeenskappe te prioritiseer bo die winste van buitelandse mynboubedrywighede,” het Schlettwein geskryf.

– [email protected]