Staat in spervuur oor nuwe Psemas-reëls

Vakbonde wat staatsamptenare verteenwoordig, het die regering daarvan beskuldig dat hy beide sy werknemers en hul verteenwoordigers gesystap het in sy besluit om lede van die regering se mediese fonds (Psemas) te dwing om aangewese openbare gesondheidsgeriewe te gebruik.

Hulle voer aan dat die stap werknemers se diensvoorwaardes in wese wysig.

Dié besluit het spanning binne die staatsdiens veroorsaak, met ’n storm wat broei voor die sperdatum van 1 April, wanneer Psemas-lede verbied sal word om behandeling by private gesondheidsgeriewe te soek.

In die middelpunt van die geskil is die vakbonde se beskuldigings dat regeringsleiers hul eie werksmag omseil het in die proses om die besluit te neem.

Die hervormings vorm deel van Swapo se vyfjaar-ontwikkelingsplan van N$85,7 miljard wat daarop gemik is om staatshospitale en -klinieke op te gradeer om gelykstaande aan die standaarde van die private gesondheidsbedryf te wees.

’n Evaluering van gereedheid het reeds sekere openbare gesondheidsgeriewe as geskik vir insluiting geïdentifiseer. Dié ontwikkeling is tydens ’n onlangse vergadering tussen Psemas en rolspelers in die private gesondheidsbedryf bekend gemaak.

Ingevolge die voorgestelde hervormings sal staatshospitale eise op ’n soortgelyke manier as private gesondheidsgeriewe indien. Psemas het egter ’n beduidende operasionele struikelblok erken – die afwesigheid van ’n faktuurstelsel wat hierdie eise kan verwerk.

RAADPLEGING

Die beleid is met misnoeë deur vakbonde begroet wat die belange van staatsamptenare moet beskerm.

Die sekretaris-generaal van die Namibië Nasionale Onderwysersunie (Nantu), Loide Shaanika, het gesê die vakbond het deur middel van mediaberigte van die ontwikkeling bewus geword.

“Ons lees ook nou net van hierdie ontwikkeling in die media,” het sy gesê. 

Shaanika het verduidelik dat Nantu hoofsaaklik met die Staatsdienskommissie skakel eerder as met die ministerie van gesondheid en maatskaplike dienste en het bevestig dat geen formele konsultasies plaasgevind het nie.

“Hulle het gesê 1 April is die sperdatum. Miskien moet hulle ons nog raadpleeg? Tot dusver is ons nie geraadpleeg nie en ek kan nie verder oor die saak kommentaar lewer nie,” het sy gesê.

Die gebrek aan oorlegpleging het agterdog onder vakbondleiers aangevuur dat die regering fiskale herstel prioritiseer bo die gehalte van gesondheidsorg wat aan staatsamptenare verskaf word.

DUBBELSINNIG

Die voormalige vakbondlid en Swanu-parlementslid Evilastus Kaaronda het die dubbelsinnigheid rondom die begrip “aangewese” gesondheidsgeriewe en die logika agter die beleid bevraagteken.

“Wat presies beteken ‘aangewese’?” het hy gevra.

“As dit verbind is aan die gespesialiseerde aard van die geriewe en hul vermoë om topgehalte dienste te lewer, dan is dit miskien die moeite werd om te probeer. Maar as dit werknemers se gesondheid in die gedrang bring, dan moet dit getakel word.”

Kaaronda het aangevoer dat dit voorkom asof die regering “die kar voor die perde span”, en voorgestel dat openbare gesondheidsgeriewe eers omvattend opgegradeer moet word voordat toegang tot private verskaffers beperk word.

“Die beste benadering sou gewees het om openbare gesondheidsgeriewe te verbeter voordat daar gepoog word om private verskaffers te vervang,” het hy gesê.

DRUK OP ’N REEDS OORLAAIDE STELSEL

Die Namibië Verpleegstersunie (Nanu) het ook kommer uitgespreek en gewaarsku dat die stap die risiko inhou om ’n openbare gesondheidstelsel wat reeds onder druk is, te oorlaai.

Nanu se sekretaris-generaal, Junias Shilunga, het die besluit as “voortydig” beskryf en gesê dat staatshospitale reeds minstens 80% van die bevolking bedien.

Hy het gewaarsku om staatsamptenare te dwing om uitsluitlik op staatsgesondheidsgeriewe staat te maak, onvolhoubare druk sou skep, veral in ’n stelsel wat reeds met chirurgiese agterstande en ’n tekort aan personeel en infrastruktuur worstel.

“Ons het reeds ’n tekort aan verpleegpersoneel, dokters en infrastruktuur,” het Shilunga gesê.

Hy het voorgestel dat die stap moontlik daarop gemik is om fondse wat histories na verskaffers van private gesondheidsorg vloei, terug na die staatstelsel te herlei.

Shilunga het gewaarsku dat die bekendstelling van so ’n beduidende beleidshervorming sonder gestruktureerde onderhandelinge die vertroue tussen die regering en sy werksmag kan ondermyn.

Namate die sperdatum van 1 April nader kom, dreig die afwesigheid van ’n formele raamwerk vir dialoog om spanning tot ’n breër arbeidsgeskil te verhoog.

– [email protected]