Regte inheemse eenheid

ISMAEL SMILEY GARISEB SKRYF:

Onlangse verklarings deur die minister van stedelike en landelike ontwikkeling, agbare Sankwasa James Sankwasa, oor die erkenning van tradisionele leierskap het ’n fundamentele debat oor inheemse bestuur in Namibië heropen. 

Tydens ’n toespraak op Opuwo het die minister ’n streng waarskuwing uitgereik: Kapteinskap sal nie deur politieke affiliasie bepaal word nie en aansoekers moet duidelike oorerflike opvolging ingevolge Artikel 12 van die wet op tradisionele owerhede kan bewys.

Op die oog af is die minister se standpunt teen politieke inmenging en die kunsmatige vermeerdering van tradisionele owerhede loofwaardig. Wanneer dit egter toegepas word op die Damara-nasie (ǂNūkhoen) – een van die mees grondleggende inheemse bevolkings van hierdie land – openbaar ’n ortodokse, brokstukke-benadering ’n diepgaande wanbegrip van ons outentieke tradisionele hiërargie.

Hierdie strukturele wrywing is verder beklemtoon deur die onlangse stigting van die Damara Traditional Authorities’ Chiefs Association (DATACA) deur agt staatserkende tradisionele owerhede. Hoewel DATACA se sekretaris-generaal, Walter Haseb, tereg verklaar het, dat “eenheid nie gelykvormigheid vereis nie”, moet die publiek, die media en die minister versigtig wees om nie ’n administratiewe koalisie met werklike gewoonteregtelike gesag te verwar nie.

Die mite van geïsoleerde kapteinskappe 

Ingevolge outentieke Damara-gewoontereg bestaan ons nasie nie uit verbrokkelde, geïsoleerde stam-eilande wat oor statiese stukke grond versprei is nie. Histories funksioneer die Damara-bestuurstruktuur as ’n verenigde koninkryk. Aan die spits staan die Goab (Die Koning), wat die oorkoepelende soewereine identiteit en gewoonteregtelike eenheid van alle ǂNūkhoen-mense beliggaam.

Die leiers van die verskeie erkende stamme – insluitend die !Oe-≠Gân, /Khomanin, ǂAodaman, /Gobanin, Nami-Daman, Tsoaxudaman, Dâuredaman en /Gaiodaman – is tradisioneel grondwetlike lede en senior raadslede binne die Koningsraad. Hul werklike gewoonteregtelike legitimisering spruit uit hierdie oorkoepelende liggaam, en nie bloot uit regeringskennisgewings of lidmaatskap van vrywillige verenigings nie.

Wanneer die staat hierdie tradisionele owerhede as horisontale, onafhanklike entiteite behandel en die voortreflike setel van die Goab ignoreer, skep dit presies die grenseise, opvolgingsgapings en leierskapgevegte waaroor minister Sankwasa nou kla.

Die fout in “buurt”-bloedlyne

Die minister het daarop gewys dat ’n aansoeker om kapteinskap moet regverdig wie hul oupa se pa was en moet bewys dat hulle ’n kaptein opvolg wat “daar teenwoordig was” in ’n spesifieke buurt. Maar hoe geld hierdie reël vir ’n volk wat gewelddadig uit hul voorvaderlike grond ontwortel is?

Die toepassing van die Odendaal-plan in 1962 het Damara-stamme stelselmatig uit hul historiese gebiede oraloor Namibië verdryf, baie na die halfdroë reservaat van “Damaraland” gedwing en ander in streke soos Omaheke verstrooi. Om te eis dat ’n Damara-tradisionele leier ’n ononderbroke fisiese teenwoordigheid op ’n spesifieke erf sedert die antieke era moet bewys, is om ’n inheemse gemeenskap te straf vir die historiese onregte van apartheid.

Artikel 12 van die wet op tradisionele owerhede moet met historiese buigsaamheid vertolk word. Genealogiese kontinuïteit moet beoordeel word deur die afkoms van die mensegroep en stamgeskiedenis – ’n kollektiewe geheue wat nie deur staatsburokrate bewaar word nie, maar deur die Goab en die Raad van Senior Senior Tradisionele Leiers.

Vereniging teenoor tradisionele soewereiniteit

DATACA kan wel dien as ’n nuttige platform vir sosioëkonomiese belangebediening oor kwessies soos grondherindeling, jeugontwikkeling en basiese dienste. Maar ons moet ’n duidelike lyn trek: ’n Vrywillige kapteinsvereniging is nie ’n tradisionele regeringsliggaam nie.

’n Vereniging kan nie die hoogste gewoonteregtelike gesag van die Goab vervang, oorheers nie. Wanneer samestellende stamme soos die /Gobanin of /Khomanin aan geïsoleerde konsultasies met die minister deelneem om plaaslike geskille te besleg, probeer hulle ’n staatopgelegde raamwerk navigeer wat hulle van hul koninklike fondasie afsny.

As ons waarlik leierskapgeskille wil beëindig en die integriteit van die gewoontereg wil beskerm, moet die ministerie van stedelike en landelike ontwikkeling ophou om tradisionele owerhede van onder af te probeer bestuur. Werklike eenheid kan nie deur administratiewe Staatskoerante of horisontale koalisies vervaardig word nie.

Dit is tyd dat die regering regstreeks met die Koningsraad onder leiding van die Goab skakel. Deur die hoogste tradisionele struktuur van die Damara-nasie te eerbiedig, sal die staat die ware gees van Artikel 12 vervul, inheemse erfenis beskerm en verseker dat kapteinskap bly wat die minister gesê het dit moet wees: ’n Saak van werklike bloed, gewoontes en eer.

*Ismael Smiley Gariseb is ’n gemeenskapsaktivis en verteenwoordiger van die /Gobanin Tradisionele Gemeenskap in Gobabis in die Omahekestreek.

* Beste lesers, keuring vir die ­publikasie van WhatsApp, briewe en alle ander lesers­bydraes berus by Republikein. Klagtes oor die diens van ­private besighede word eers aan die onder­neming vir reaksie voorgelê. Die menings van ons lesers en rubriekskrywers verteenwoordig nie noodwendig die standpunt van Republikein nie. Republikein is ’n lid van die Redakteursforum van Namibië (EFN) en onderskryf die etiese kode vir die Namibiese media soos toegepas deur die media-ombudsman.