Dringende noodsaaklikheid

BENNIE BOBEJé SKRYF:

Met die aanstaande inwerkingstelling van Namibië se nuwe geoutomatiseerde elektroniese identiteitskaarte (e-ID’s) vanaf September, staan ons land op die drumpel van ’n historiese tegnologiese vooruitgang. 

Hierdie modernisering van ons nasionale bevolkingsregister is ’n lofwaardige, dog onsekere stap na doeltreffende staatsadministrasie. Dit bied egter ook ’n deurslaggewende, eenmalige geleentheid om ’n eeueoue historiese onreg reg te stel: die stelselmatige uitwissing en verminking van ons inheemse name op amptelike staatstukke.

Vir geslagte lank, is Namibiese burgers wie se name inheemse klikklanke of spesiale ortografiese tekens bevat, deur administratiewe beperkings, sistematies gedwing om hul identiteit te kompromitteer. Name is verkeerd gespel, klikke is meganies weggelaat en diakritiese tekens is geïgnoreer, bloot omdat die staat se digitale stelsels nie daarvoor voorsiening gemaak het, of vir andere van belang was nie. ’n Mens se naam is die kern van hul menswaardigheid, erfenis en grondwetlike identiteit.

Inheemse Khoisan-klikke (Volwaardige Ortografiese Letters)

Dit is krities om te beklemtoon, dat die vier Khoisan-kliksimbole, nie bloot leestekens of versierings is nie, maar volwaardige letters van die Latynse alfabet binne die goedgekeurde ortografie van Khoekhoegowab en ander inheemse Namibiese tale.

– Dentale Klik/Tandklik (|): Bv. |Gereseb, |Aiseb (Sonder die teken word die stamnaam ontwrig).

– Palatale Klik (ǂ): Bv. ǂNūǂoaes, ǂAmoeb (Sonder die teken word dit vervorm tot “Nuxoaes” of “Nu-oaes”).

– Alveolêre Klik/Klapklik (!): Bv. !Gomaxab, !Auchsab (Word tans deur rekenaars verkeerd as ’n uitroepteken verwerp).

– Laterale Klik/Syklik (ǁ): Bv. ǁGaroeb, ǁHawabes (Verander amptelike name na die betekenislose “Garoeb”).

Diakritiese Tekens (Onderskeidende Aksente)

Diakritiese tekens (Grieks vir “onderskeidend”) verander die klem, vokaal lengte en betekenis van ’n naam. In ’n diverse en globale Namibië is die akkurate weergawe hiervan noodsaaklik vir sowel plaaslike tale as vir internasionale burgers en besoekers.

– Akuutaksent (´): Bv. André, Désirée, José (Noodsaaklik vir Franse, Portugese en Afrikaanse persoonsname).

– Gravisaksent (`): Bv. Michèle, Hélène (Oop vokaalklanke in name).

– Sirkumfleks/Kappie (ˆ): Bv. Benoît, François, Chantal-Mê (Klem- en lengteaanduiding).

– Deelteken/Trema (¨): Bv. Doëseb, Saaïda, Lüderitz, Noël (Kritiek in Khoekhoegowab om afsonderlike vokaaluitspraak aan te dui).

– Tilde (˜): Bv. Peña, Nuñez, São Tomé (Vir Spaanse en Portugese gemeenskappe/burgers).

– Makron/Langvokaal (¯): Bv. Kharuxābs, Hālob, ā, ō (Aanduiding van lang vokale in Khoekhoegowab-ortografie).

– Sedille (¸): Bv. Français, Gonçalves, Curaçao (Onderskei sagte “s”-klank van harde “k”-klank).

– Karon/Omgekeerde kappie (ˇ): Bv. Khoekhoegowăb, 

– Dvořák (Toon- en klankaanduider).

Ander Ortografiese Karakters en Simbole 

– Eszett/Skerp S (ß): Gebruik in Duitse name soos Strauß, Preuß of Meißner. Namibië het ’n ryke Duitse erfenis en baie Duitssprekende burgers; “ß” moet nie outomaties na “ss” gedwing word as die burger die oorspronklike vorm verkies nie.

– Apostroof/Afkappingsteken (’): Noodsaaklik in name soos O’Brien, N’Diaye, O’Malley of inheemse name waar glottale stop-klanke aangedui word. Rekenaarstelsels verwerp hierdie teken tans dikwels verkeerdelik as ’n sekuriteitsfout (SQL injection error).

Omvang van Toepassing op Staats- en Openbare Dokumente

Die aanvaarding van Unicode (UTF-8) standaardisasie moet deurgetrek word na alle nasionale dokumente en openbare platforms:

– Nasionale Identiteitsdokumente: Geboortesertifikate, e-ID-kaarte, Paspoorte, Huweliksertifikate en Sterftesertifikate.

– Wettige Status- en Verblyfdokumente: Woonpermitte, Werkspermitte, Studiepermitte, Visums en Burgerskapsertifikate.

– Burgerlike Regte & Lisensiëring: Kieserskaarte (ECN) en Bestuurslisensies (NaTIS).

– Breër Samelewing en Amptelike Kommunikasie: Staatsbriewe, persverklarings, besigheidskaarte, amptelike vorms en finansiële/bankstelsels.

’n Dringende Beroep op Aksie

Artikel 19 van die Namibiese Grondwet waarborg die reg van elke persoon om hul kultuur, taal en tradisie te beoefen en uit te leef. 

Met die nuwe e-ID-stelsel wat tans finaal opgestel word, is die tegnologiese meganisme nou beskikbaar. As Unicode-ondersteuning (UTF-8) nie nou geïmplementeer word nie, sal Namibiese burgers vir nog ’n geslag vasgevang wees in ’n stelsel wat hul kulturele identiteit ontken.

Ons doen ’n dringende beroep op die Ministerie om toe te sien dat die sagteware-ontwikkelaars van die nuwe e-ID-stelsel hierdie karakters vanaf dag een insluit.

* Beste lesers, keuring vir die ­publikasie van WhatsApp, briewe en alle ander lesers­bydraes berus by Republikein. Klagtes oor die diens van ­private besighede word eers aan die onder­neming vir reaksie voorgelê. Die menings van ons lesers en rubriekskrywers verteenwoordig nie noodwendig die standpunt van Republikein nie. Republikein is ’n lid van die Redakteursforum van Namibië (EFN) en onderskryf die etiese kode vir die Namibiese media soos toegepas deur die media-ombudsman.