‘Ons is vergeet’

Boere en werkers by ’n regeringsgesteunde besproeiingsprojek in die ||Kharasstreek voel hulle is deur die owerhede in die steek gelaat.

Die groep sê geen senior regeringsamptenare het dit in jare nie besoek nie, ten spyte van toenemende kommer oor oesverliese, verswakkende infrastruktuur en onsekerheid oor die toekoms van die projek.

Die verteenwoordiger van die Oranjerivier-boere, Lota Marshall, het in ’n onderhoud met Network Media Hub (NMH) gesê frustrasie onder werkers het ’n punt bereik waar hulle verplig voel om die media om hulp te nader.

Marshall sê werkers vra herhaaldelik waarom nasionale leiers en landbou-amptenare nie die Oranjerivier-besproeiingsprojek (Orip) besoek het nie. Dit ten spyte daarvan dat hulle ander landbouprojekte oraloor die land besoek het.

“Ons president, of ons ministerie van landbou, waarom besoek hulle nie Orip nie?” wou hy weet.

Volgens hom was die laaste betekenisvolle amptelike besoek wat werkers kan onthou in 2020, toe ’n parlementêre staande komitee die projek besoek het.

“Tot dusver was daar niemand van die hoofman, van die raad van oudstes, van die tradisionele gesag nie. Van die ministerie, van die regering, niemand besoek ons nie,” het hy gesê.

Die projek, wat sedert 2016 onder die vaandel van Agribusdev is, het werkers in diens wat betrokke is by dadelproduksie, groenteboerdery en ander landboubedrywighede.

Marshall beweer egter dat produksie die afgelope paar jaar aansienlik afgeneem het.

“Ons het dadels en ons het ook groentetuine. Daar is niks wat aangaan nie,” het hy beweer. 

Piesangoeste wat glo vroeër belowe is, het nooit gerealiseer nie. 

“Hulle het gesê dat ons hoëgehalte en ’n oorvloedige oes van piesangs gehad het. Ons het nie eens een tros piesangs gehad nie. Daardie piesangs, almal van hulle, was reeds op die land bederf,” sê Marshall.

Volgens hom is werkers ontsteld oor die gebrek aan opvolg by die projek, ten spyte van die feit dat hulle reeds probeer het om antwoorde deur verskeie kanale te verkry. Selfs die goewerneur van ||Kharas, David Gertze, is genader toe hy die gebied in Desember besoek het. 

“Daarom wonder ons nou wat in hierdie projek aangaan,” sê Marshall.

Gertze het in reaksie hierop die werkers se frustrasie erken, maar het beweringe verwerp dat hulle ignoreer word. 

“Ek verstaan hulle frustrasie, ek doen,” het hy aan NMH gesê. 

Volgens hom het hy sedert hy die amp betree het met beide projekwerkers en kleinskaalse boere vergader en hul kommer met verwante regeringsdepartemente gedeel. 

“Ek het met mense gepraat by grondhervestiging en ook landbou. Ek het die struikelblokke met hulle gedeel wat die werkers in die gesig staar,” sê Gertze.

Terwyl hy erken het dat vordering moontlik nie aan werkers se verwagtinge voldoen het nie, bly hul bekommernisse steeds op die regering se agenda, sê hy. 

“Die feit dat hulle soort van afgeskeep voel, is waarskynlik gebaseer op die feit dat dinge nie tot hul tevredenheid gedoen word nie. Maar hulle word nie uitgesluit nie,” het hy gesê.

Vergaderings met verwante amptenare oor kommer oor die projek, sal na verwagting in die komende weke voortduur.

In ’n skriftelike antwoord op NMH se vrae, het die woordvoerder van die ministerie van landbou, visserye, water en grondhervorming, Romeo Muyunda, bewerings betwis dat die projek misluk. Volgens hom wys produksierekords dat produksie en verkope die afgelope paar jaar verbeter het.

Met verwysing na ’n brief met klagtes wat onder werkers sirkuleer, het Muyunda gesê dit verteenwoordig nie die sienings van die meerderheid van die personeel nie. 

“Orip bly operasioneel en gaan ten spyte van verskeie uitdagings wat oor die jare ervaar is voort om landbouprodukte te produseer. 

Volgens syfers wat deur die ministerie verskaf is, het produksieverkope van N$2,8 miljoen in 2024 tot meer as N$4 miljoen in 2025 gestyg. Die projek het reeds meer as N$3 miljoen in verkope gedurende 2026 aangeteken, met produkte wat steeds bemark word.

Die regering het uitdagings soos die uitbreking van siektes, probleme met besproeiing, ’n gebrek aan koue bergingsgeriewe en beperkte marktoegang by die projek erken, maar sê ingrypings is aan die gang om bedrywighede te verbeter.

Muyundu het bevestig ’n proses is afgehandel om die projek aan ’n private operateur te verhuur. Dit vorm deel van pogings om beleggings te lok en produktiwiteit te verbeter.

“Die regering het nie van Orip vergeet nie,” sê Muyunda. 

“Die projek bly deel van die regering se breër landbou-ontwikkelingstrategie," het hy beklemtoon.

– [email protected]