Geopolitieke konflik het impak op landbou

Vir Namibiese boere mag internasionale konflikte ver verwyderd lyk, maar die gevolge daarvan word vinnig gevoel deur stygende insetkoste, veranderende uitvoermarkte en skommelinge in voedselpryse. 

Namibië is baie afhanklik van ingevoerde landbou-insette soos kunsmis, brandstof en veevoer, terwyl baie lewendehawe-markte nou met streek- en internasionale handelsnetwerke geïntegreer is . Gevolglik kan ontwrigtings duisende kilometers weg steeds produksiekoste en plaashekpryse in Namibië beïnvloed.

Dit is daarom kritiek vir boere, landbou-ondernemings en beleidmakers om te verstaan hoe hierdie internasionale skokke deur landbou-voorsieningskettings beweeg, sodat risikobestuur en veerkragtigheid in die sektor gehandhaaf kan word.

Onlangse ontwikkelinge in globale skeepsroetes wys hoe vinnig geopolitieke spanning sleutelhandelsroetes kan ontwrig wat energie, kunsmis en ander noodsaaklike landbou-insette vervoer.

LESSE VIR NAMIBIë 

1. Insetpryse die eerste skok 

Internasionale konflikte raak landbou tipies eerste deur pryse van kunsmis, brandstof en energie. Gedurende die Rusland-Oekraïne-oorlog het sanksies en uitvoerontwrigtings tot ’n skerp styging in internasionale kunsmispryse gelei, wat dit moeiliker en duurder gemaak het vir boere om noodsaaklike insette te verkry. 

In Namibië het landbou-inflasie in 2021 en 2022 skerp gestyg en op sy hoogtepunt naby aan 30% bereik, hoofsaaklik as gevolg van hoër olie-, voer- en kunsmiskoste. 

Huidige spanning in die Midde-Ooste wek weer kommer oor wisselvalligheid in insetpryse. Groot volumes ammoniak, ureum en aardgas (wat in kunsmisproduksie gebruik word) word deur of uit die Golfstreek verhandel, terwyl sowat 20% van die wêreld se olievoorraad deur sleutelroetes soos die Straat van Hormoes beweeg.

Soos geopolitieke risiko’s toeneem, kan vrese oor moontlike ontwrigtings pryse laat styg – selfs voordat werklike tekorte voorkom. 

2. Globale kommoditeits- en energieskokke beïnvloed plaaslike voedselpryse 

Selfs al is Namibië geografies ver van konflikgebiede, vloei geopolitieke onstabiliteit vinnig plaaslik deur vanaf die internasionale energie- en kommoditeitsmarkte.

Die Rusland-Oekraïne-oorlog het uitvoere uit die Swartsee-streek ontwrig – een van die wêreld se belangrikste koring-uitvoergebiede – wat internasionale koringpryse laat styg het en wêreldwye voedselinflasie aangevuur het.

Net so kan toenemende spanning tussen Iran en Israel oliepryse opstoot. Hoër oliepryse verhoog logistieke en vervoerkoste, wat vinnig na voedselpryse deurvloei. Vir Namibië is hierdie gevolge veral sterk weens die land se afhanklikheid van ingevoerde voedsel en die lang afstande binne plaaslike voorsieningskettings. 

3. Kwesbaarheid van voorsieningsketting is belangriker as afstand

’n Belangrike les uit onlangse geopolitieke konflikte is dat geografiese afstand nie lande teen ekonomiese skokke beskerm nie. Landbou-voorsieningskettings is internasionaal verweef, wat beteken dat ontwrigtings in een streek internasionaal kan deurvloei en elders produksie en pryse kan beïnvloed. 

Vir Namibië bestaan hierdie kwesbaarheid nie net aan die invoerkant (kunsmis, voer, brandstof en toerusting) nie, maar ook aan die uitvoerkant, veral in die streek se lewendehawemarkte. 

Die kleinveebedryf is byvoorbeeld nou gekoppel aan die Suid-Afrikaanse mark. ’n Deel van Namibiese skape word lewend na Suid-Afrika uitgevoer vir slagting, terwyl Suid-Afrikaanse skaapvleis na internasionale markte soos die Verenigde Arabiese Emirate (VAE) uitgevoer word.

Wanneer internasionale ontwrigtings hierdie uitvoermarkte raak, kan die gevolge deur die waardeketting spoel. 

Die verminderde vraag uit internasionale markte kan die vraag na slagtings in Suid-Afrika laat daal, wat op sy beurt die vraag na Namibiese uitvoere op die hoef verminder.

Aangesien lewende uitvoere ’n groot deel van inkomste vir baie skaapboere uitmaak (geskat op sowat 80%), kan sulke ontwrigtings druk op skaappryse in Namibië plaas. 

4. Waarvoor boere moet voorberei? 

Onlangse geopolitieke konflikte beklemtoon die belangrikheid van veerkragtigheid in Namibië se landbousektor. Produsente moet voorbereid wees op groter wisselvalligheid in verskeie dele van die waardeketting: 

– Insetkoste-wisselvalligheid: Pryse van kunsmis, voer, brandstof en landbouchemikalieë kan wissel.

- Hoër logistieke en vervoerkoste: Stygende oliepryse verhoog vervoerkoste aansienlik, veral in Namibië waar groot afstande afgelê word. 

- Mark- en prysskommelinge: Veranderings in internasionale vraag of streekhandel kan plaashekpryse beïnvloed. 

- Vertragings in die voorsieningsketting: Ontwrigtings in skeepsroetes kan die lewering van insette en toerusting vertraag. 

Uiteindelik wys hierdie konflikte dat Namibië se landbousektor diep verweef is met internasionale markte. Die bou van veerkragtigheid in voorsieningskettings, insetverkryging en verhoudings in streekhandel is dus kritiek om winsgewendheid en nasionale voedselsekerheid te beskerm in ’n toenemend onsekere wêreld. 

Deur te verstaan hoe hierdie internasionale skokke deur landboumarkte beweeg, sal Namibiese produsente help om risiko’s beter te voorsien indien ontwrigtings voortduur of eskaleer. – NLU

* Leigh-Ann Nehoya is ’n landbou-ekonoom by die Namibië Landbou-unie (NLU)