Teikens gemis

// MK testing tag

Die regering het sy April-teiken gemis om 3 000 huise te bou en is nou onder druk om teen Desember 10 000 te lewer, soos uiteengesit in die Swapo-manifes se implementeringsplan van 2025-’30.

Die minister van stedelike en landelike ontwikkeling, Sankwasa James Sankwasa, sê egter dat die land se behuisingskrisis nie aangepak kan word sonder wesenlik meer befondsing nie.

Namibië se behuisingsagterstand word op sowat 300 000 eenhede geraam, wat na raming N$76 miljard verg om te takel – gelykstaande aan ongeveer 72% van die land se nasionale begroting van N$106 miljard vir 2026-’27.

Sankwasa het dit verlede week aan die Nasionale Vergadering gesê toe hy die parlementslid van die Popular Democratic Movement (PDM), Inna Hengari, geantwoord het, wat hom gedruk het vir ’n duidelike strategie om die behuisingskrisis en die finansiële las waarmee huiseienaars en huurders te kampe het, aan te pak.

Hengari het aangevoer dat die land ’n ernstige behuisingskrisis sonder ’n voldoende duidelike regeringsreaksie in die gesig staar.

“Maar ons het ’n ernstige krisis en ek dink nie dat ons behoorlike antwoorde of ’n behoorlike reaksie van u ministerie gehad het nie, net ’n strategiese pad vorentoe en hoe ons hierdie voortdurend toenemende las gaan hanteer,” het Hengari gesê.

Sankwasa het egter gewys op die parlement se verantwoordelikheid om die geld goed te keur wat nodig is om die probleem aan te pak.

“As hierdie huis, wie verantwoordelik is vir begrotingstoewysing, begrotingsgoedkeuring, ’n begroting beskikbaar sal maak, dan sal die krisis waaroor ons praat, aangespreek word.”

N$76 MILJARD-PROBLEEM

Die voorsitter van die direksie van die National Housing Enterprise (NHE), Toska Sem, het in Oktober verlede jaar gesê die uitwissing van Namibië se geraamde behuisingsagterstand van 300 000 eenhede sou sowat N$76 miljard verg, met beperkte gedienste grond, hoë boukoste en onvoldoende befondsing onder die grootste struikelblokke.

Die beraming stem ooreen met syfers wat die ministerie van stedelike en landelike ontwikkeling in 2020 verskaf het, toe dit bereken het dat sowat N$40 miljard nodig sou wees om grond te diens en nog N$36 miljard om huise te bou.

Huidige befondsing bly ver onder daardie vereistes. NHE het N$1,5 miljard in mediumtermyn-leningfinansiering bekom om sowat 2 300 huise te lewer, terwyl onlangs aan die parlement gesê is dat NHE nog N$662,29 miljoen oor die volgende drie boekjare benodig om 4 215 erwe te diens en 750 bekostigbare huise te bou.

Sankwasa het voorheen die omvang van die uitdaging met Windhoek beskryf, waar hy beraam het die diens van 55 000 erwe sou tussen N$2 miljard en N$2,7 miljard kos. 

Om huise op daardie erwe te bou, sou nog N$6,6 miljard verg, wat die gekombineerde behoefte tussen N$8 miljard en N$9,3 miljard plaas.

Swapo se sekretaris vir inligting en mobilisering, Hilma Nicanor, het vrae oor die party se verbintenisse oor behuising na Sankwasa verwys.

MASSABEHUISING ONVOLTOOID

Die regering probeer intussen steeds huise voltooi wat onvoltooid gelaat is onder die ontwikkelingsprogram vir massabehuising (MHDP), meer as ’n dekade nadat die program van stapel gestuur is.

In Januarie het Republikein berig dat die ministerie in Swapo se verbintenis misluk het om alle uitstaande massabehuisingseenhede teen Desember 2025 te voltooi en oor te dra, weens regs-, tegniese en beplanningsuitdagings.

Die ministerie se woordvoerder, Etuna Shikalepo, het verlede week gesê 4 850 eenhede is sedert die aanvang van die program voltooi en oorhandig, terwyl 548 uitstaande gebly het – 186 in Swakopmund en 362 in Windhoek.

Die 24 uitstaande eenhede op Opuwo is daarna voltooi, toegeken en op 6 Augustus 2026 formeel oorhandig.

Op Swakopmund het regsgeskille en onderhandelinge tussen die regering en die kontrakteur die bouwerk aan die oorblywende 186 eenhede vertraag. 

Daardie kwessies is teen die einde van 2025 opgelos, met die regering wat ’n kontrak met Desert Paving and Construction CC sou finaliseer voordat bouwerk hervat.

By Otjomuise Uitbreiding 10 in Windhoek is 58 van 362 eenhede gedurende 2025 oorhandig, wat 304 eenhede laat wat vir voltooiing en oorhandiging teen die einde van Oktober vanjaar geskeduleer is.

VRAE OOR KHOMAS-BELOFTE

Vrae bly ook oor ’n afsonderlike belofte deur die goewerneur van Khomas, Sam Nujoma, verlede jaar om 5 000 huise in die streek binne die boekjaar deur multi-belanghebbende vennootskappe te lewer.

Die goewerneur se kantoor het gesê die ministerie van stedelike en landelike ontwikkeling het N$750 miljoen aan Stad Windhoek (CoW) vir gedienste grond, opgradering en die formalisering van informele nedersettings toegeken.

Die plan het 16 geformaliseerde woongebiede, 5 000 gedienste erwe, 5 000 bekostigbare huise en 250 gemeenskapslike ablusiegeriewe beoog. 

Die goewerneur se kantoor het egter gesê CoW het teen Augustus 2025 nie die fondse aanvaar nie, wat die ministerie genoop het om die geld na ander plaaslike owerhede te herlei.

CoW het daarna 2 132 gedienste terreine oor projekte in Goreangab Uitbreiding 4, Havana, die Mix-nedersetting, Kapuka Nuuyala, Otjomuise Uitbreiding 4 en Groot Aub gerapporteer, wat na verwagting sowat 2 800 bekostigbare huise sou akkommodeer.

Ses verkrygingstenders ter waarde van N$900 miljoen is ook in die mark geplaas, met dienswerk wat na verwagting teen Maart 2026 sou begin sodra befondsing beskikbaar sou wees.

Die goewerneur se kantoor, die ministerie en CoW het egter geen wesenlike opdatering oor die verbintenis van 5 000 huise verskaf nie, met die drie instellings wat volhou dat die belofte nie direk onder hul onderskeie mandate vir implementering val nie.

Met die April-teiken reeds gemis, skuif die aandag nou na die regering se volgende behuisingsmylpaal – om vanaf Desember jaarliks 10 000 huise te lewer.

– [email protected]