Net een van TransNamib se 17 ‘moderne’ lokomotiewe loop nog

Net een van TransNamib se 17 lokomotiewe wat in 2017 aangekoop is om die land se spoorwegnetwerk te moderniseer, is tans operasioneel.

Die inligting is vervat in ’n parlementêre verslag wat die diepte blootlê van die krisis wat dié staatsbeheerde spoorwegoperateur in die gesig staar.

Die bevinding vorm deel van ’n meer omvattende verslag deur die parlement se staande komitee oor vervoer, infrastruktuur en behuising, wat beraam dat TransNamib ongeveer N$1,47 miljard benodig om kritieke spoorweginfrastruktuur, asook uitdagings met lokomotiewe en instandhouding te takel.

Volgens die verslag is die oorblywende 16 SSD-lokomotiewe buite werking weens tegniese probleme, ’n gebrek aan onderdele en onvoldoende oordrag van tegniese kundigheid.

Die komitee het gewaarsku dat verswakkende spoorlyne, verouderende toerusting en volgehoue ​​operasionele tekortkominge steeds spoorwegbedrywighede oraloor die land ondermyn.

Die verslag het verder bevind dat TransNamib ’n jaarlikse agterstand van ongeveer N$135 miljoen vir die instandhouding van sy lokomotiewe in die gesig staar, terwyl onmiddellike instandhoudingsvereistes ongeveer N$40 miljoen per jaar beloop.

Ongeveer N$694 miljoen is nodig vir die rehabilitasie van die Sandverhaar-Buchholzbrunn-spoorgedeelte en nog N$600 miljoen vir die voorgestelde Aus-Lüderitz-sandskuilingtonnel, volgens die verslag.

Saam met die agterstand in instandhouding en onmiddellike herstelvereistes, beloop die geïdentifiseerde koste ongeveer N$1,47 miljard.

FINANSIERING

Die parlement het besoeke tussen 28 Augustus en 1 September 2023 afgelê, terwyl TransNamib steeds besig was om ’n finansieringspakket van N$2,6 miljard te ontsluit wat deur die Ontwikkelingsbank van Namibië (DBN) en die Ontwikkelingsbank van Suider-Afrika (DBSA) goedgekeur is.

Die fasiliteit was geoormerk vir die verkryging en rehabilitasie van roerende eiendom, modernisering van werkswinkels, opgradering van seine, die verkryging van onderdele en breër operasionele verbeterings.

TransNamib het ’n groot deel van 2023 en 2024 daaraan bestee om aan die voorwaardes verbonde aan die finansiering te voldoen, voordat dit in Julie 2024 aangekondig het dat daar toe wel aan al die vereistes voldoen is.

TransNamib se uitvoerende hoof, Desmond van Jaarsveld, het destyds gesê die finansiering sou gebruik word om lokomotiewe en veeldoelige waens aan te skaf om vragkapasiteit te herbou en operasionele prestasie te verbeter.

TransNamib het later ’n tender van N$1,7 miljard geadverteer vir die verkryging van 23 nuwe lokomotiewe.

Die minister van werke en vervoer, Veikko Nekundi, het egter die proses in Mei 2025 gekanselleer weens kommer dat net ’n enkele verskaffer genader is. 

Die komitee se bevindinge dui daarop dat die verkrygingspoging gedryf is deur ernstige operasionele tekortkominge, met TransNamib wat na bewering met slegs 24 lokomotiewe in plaas van die vereiste 34 bedryf word.

Die verslag dui verder aan die spoorwegoperateur benodig tussen 20 en 25 nuwe lokomotiewe, die hervervaardiging van 10 lokomotiewe en die verkryging van 300 waens en tenkwaens.

TransNamib se korporatiewe kommunikasiebestuurder, Alina Garises, het aan ’n plaaslike nuusagentskap gesê dat die onafhanklike evalueringsverslag vir die gekanselleerde tender van N$1,7 miljard reeds weer aan die bestuur en die direksie vir oorweging voorgelê is.

VEROUDERDE INFRASTRUKTUUR

Die komitee het ook die wydverspreide agteruitgang van infrastruktuur by werkswinkels in Windhoek en Walvisbaai aangemeld, waar dit verouderende en verouderde masjinerie, onvoldoende heftoerusting, tekorte aan gespesialiseerde gereedskap en geriewe en toenemende probleme met die instandhouding van ’n verouderende vloot gevind het.

In sommige gevalle is spoorverbindings na werkswinkels verwyder en nooit herstel nie, wat die doeltreffendheid van instandhouding beperk.

Volgens die verslag is TransNamib steeds afhanklik van buitelandse kundigheid in sekere tegniese gebiede en sukkel die maatskappy ook steeds met die oordrag van vaardighede en om personeel te behou.

Zimbabwiese ambagslui help glo met opleidings- en mentorskappogings. Die komitee het ook bevind dat infrastruktuur vir telefoonverbindings nie meer in sommige gebiede funksioneer nie, wat die afhanklikheid van radiokommunikasie en handstelsels, wat as verouderd beskou word vir moderne spoorwegbedrywighede, afdwing.

Verskeie spoorwegstasies en -geriewe, insluitend Lüderitz, Usakos en Arandis, is in verskillende stadiums van agteruitgang gevind.

Die verslag kom tot die gevolgtrekking dat diefstal van brandstof, koper en spoorwegmateriaal ’n voortgesette probleem bly en waarsku dat jare van verwaarlosing ’n enorme finansiële koste sal meebring.

ONTSPORINGS

Ten spyte van pogings om te herkapitaliseer, het voorvalle van ontsporings voortgeduur.

In Maart vanjaar het die luukse Rovos Rail-passasierstrein naby Naute, suid van Keetmanshoop, ontspoor nadat vloedwater ’n deel van ’n brug weggespoel het en waartydens Rovos Rail se treindrywer, die Suid-Afrikaner Hendrik du Plessis, en TransNamib se treindrywer, die Namibiër Richard Wimmerth, gesterf het.

Verlede week het TransNamib nog ’n voorval bevestig waarin stilstaande treinwaens begin beweeg het voordat hulle uiteindelik langs die hooflyn tussen Usakos en Kranzberg ontspoor het.

Die voorvalle volg op ’n reeks vorige ontsporings wat reeds kommer oor die toestand van die spoornetwerk laat ontstaan ​​het. In Februarie 2023 het ’n mangaantrein naby Lüderitz ontspoor en drie TransNamib-werknemers is in die voorval beseer.

Twee maande later het nog ’n goederetrein tussen Aus en Lüderitz ontspoor; die treindrywer Freddie van Tura en sy assistent-treindrywer Andreas Alute het in die ongeluk gesterf.

Ná daardie noodlottige ongeluk het TransNamib bekend gemaak dat ongeveer 200 ontsporings en 15 spoorverwante sterftes gedurende die voorafgaande vyf jaar oor die spoornetwerk plaasgevind het. 

– [email protected]