‘Gee plaaslike kontrakteurs ’n kans’

Die minister van werke en vervoer, Veikko Nekundi, het ’n ferm opdrag aan die Padowerheid (RA) gegee om maatskappye in plaaslike besit te prioritiseer in die toekenning van groot kontrakte vir die konstruksie van paaie.

Dit is ’n beduidende beleidsverskuiwing in die ontwikkeling van infrastruktuur in die land. 

Nekundi was gister aan die woord tydens die amptelike heropening van die Arisrivierbrug op die besige B1-roete tussen Windhoek en Rehoboth. Dit is in Maart 2025 ná swaar reën en oorstromings beskadig, wat verkeer ontwrig het.

Nekundi het gesê Namibië moes 36 jaar ná onafhanklikwording ’n “volwasse plaaslike bedryf” ontwikkel het wat in staat is om grootskaalse, kapitaalintensiewe padprojekte te hanteer.

“Ons moet nou begin om die konstruksie van hierdie groot projekte aan ondernemings in plaaslike besit – nie plaaslik geregistreerd – toe te vertrou,” het hy gesê. 

Die minister het duidelik onderskeid getref tussen maatskappye wat werklik deur Namibiërs besit word en buitelandse maatskappye wat onder plaaslike registrasie werk.

Die minister het die opdrag as ’n doelbewuste en ononderhandelbare beleidsposisie beskryf. Volgens Nekundi moet die regering “strategies en vinnig” optree om te verseker dat Namibiese ondernemings nie meer op die rand van die konstruksiebedryf staan nie.

Hy het verder gewaarsku dat voortgesette aanbevelings van buitelandse maatskappye – selfs dié wat in Namibië geregistreer is – gevolge sal hê, wat die verantwoordelikheid direk op die RA se leierskap plaas om verkrygingspraktyke met regeringsbeleid te hersien.

In reaksie op vorige kommer oor die kapasiteit van plaaslike kontrakteurs, het Nekundi gesê finansiële beperkings moenie gebruik word om hulle van groot tenders uit te sluit nie.

Maatskappye hoef nie die volledige projekkapitaal geredelik beskikbaar te hê nie, maar moet geloofwaardigheid toon deur finansiële steun van instellings soos die Ontwikkelingsbank van Namibië en handelsbanke, het die minister gesê.

“Dit beteken basies dat jy ’n versekering van die bank moet hê dat jy ’n maatskappy is wat vertrou kan word,” het hy gesê. 

Volgens Nekundi maak selfs gevestigde buitelandse maatskappye op soortgelyke finansiële meganismes staat.

VORIGE UITDAGINGS

In ’n onderhoud met Network Media Hub (NMH) tydens dieselfde geleentheid het die minister vorige uitdagings erken wat plaaslike kontrakteurs betref wat nie projekte voltooi het nie. 

Hy het dit aan faktore toegeskryf soos ondoeltreffendheid binne regeringstelsels en dat maatskappye te laag tender.

Volgens Nekundi vertraag sommige amptenare doelbewus betalings aan plaaslike kontrakteurs in wat hy as “sabotasie” beskryf wat beide besighede en nasionale ontwikkelingspogings ondermyn.

“Dit is sabotasie, nie net vir die ministerie nie, maar vir die hele nasie,” het hy gesê.

Verlede week het die parlementslid vir die Landless People’s Movement (LPM) Dawid Eigub, kommer uitgespreek dat plaaslike kontrakteurs toenemend deur goed gefinansierde buitelandse maatskappye, veral Chinese maatskappye, op die kantlyn geskuif word.

Eigub het tendervoorwaardes aangehaal wat deur die Paaiekontrakteursmaatskappy (RCC) uitgereik is, insluitend vereistes dat tenderaars ten minste N$70 miljoen in beskikbare kontant moet hê asook ervaring in die lewering van projekte ter waarde van meer as N$1,2 miljard in die SADC-streek en prestasiewaarborge van tot N$100 miljoen.

“Die verkrygingswet is ’n protokol van hierdie Huis. . .  ministers word nie eens toegelaat om oor verkryging te praat nie,” het Nekundi in reaksie gesê.

Hy het verduidelik dat die wetlike raamwerk ministeriële invloed beperk, selfs wanneer uitkomste plaaslike kontrakteurs blyk te benadeel.

Nekundi het gesê die regering het nie net ’n verantwoordelikheid om beleide vas te stel nie, maar om te verseker dat wetlike en institusionele raamwerke die bemagtiging van plaaslike ondernemings ondersteun.

“Dis ons plig as ’n staat om te verseker dat ons mense bemagtig word om aan hierdie ekonomie deel te neem,” het hy gesê.

– [email protected]