Honger gevangenes te ‘swak’ vir hof

Die hoërhof op Oshakati het die bevelvoerders by die polisiestasies op Ondangwa, Omungwelume en Oshakati gelas om te verseker dat beskuldigdes in aanhouding ontbyt, middagete en aandete ontvang op dae wat hulle in die hof verskyn.

Dit volg na kommer oor aangehoudenes wat tydens hul verhore sonder maaltye gelaat is. 

In ’n bevel wat op 23 Julie uitgereik is, het regter Johanna Salionga die stasiebevelvoerders van die drie polisiestasies gelas om toe te sien dat die beskuldigdes maaltye ontvang voor en tydens hofverskynings op alle toekomstige verhoordatums.

Die bevel het gevolg op kommer dat beskuldigdes polisieselle verlaat het voordat ontbyt bedien is en eers teruggekeer het nadat aandete reeds bedien is, wat hulle vir ’n hele dag sonder kos gelaat het.

Die bevel is van toepassing op ses beskuldigdes wat by ’n strafregtelike verhoor voor die hoërhof op Oshakati betrokke is.

Die kantoor van die registrateur is verder opdrag gegee om afskrifte van die bevel aan die drie stasiebevelvoerders te beteken ten einde nakoming te verseker.

Die uitspraak volg nadat Wilmarie Horn-Bronkhorst, ’n regsgeleerde van Oshakati, kommer uitgespreek het oor die behandeling van beskuldigdes in polisieaanhouding.

Volgens haar daag beskuldigdes honger en te swak by die hof op om betekenisvol aan die verrigtinge deel te neem.

In ’n Facebookplasing het Horn-Bronkhorst gesê dat beskuldigdes – veral diegene wat van ander dorpe vervoer word – dikwels nie ontbyt of middagete eet voordat hulle in die hof verskyn nie. Sy het bygevoeg dat baie ook aandete misloop omdat aandetes bedien word voordat hulle na hul aanhoudingselle terugbesorg word.

“Ons moes vandag [23 Julie] ’n verhoor in die hoërhof uitstel, omdat die beskuldigdes swak van die honger was. Hulle het gister om 17:00 laas geëet. Dit is onmenslik,” het sy geskryf.

“Om ’n beskuldigde te dwing om ’n hele dag sonder kos in die hof deur te bring, hou ’n ernstige skending van hul grondwetlike regte in – spesifiek die reg op menswaardigheid en die reg op ’n billike verhoor ingevolge die Grondwet,” het sy aan Republikein verduidelik.

Horn-Bronkhorst het die ministerie van binnelandse sake, immigrasie, veiligheid en sekuriteit versoek om alle polisiestasiebevelvoerders opdrag te gee om te verseker dat beskuldigdes op hofdae maaltye ontvang.

In ’n regsargument wat Republikein onder oë gehad het, het Horn-Bronkhorst aangevoer dat beskuldigdes in polisieaanhouding ’n grondwetlike en statutêre reg het om kos te ontvang terwyl hulle hofverrigtinge bywoon. Volgens haar kan die weerhouding van maaltye  vir ’n volle dag hul basiese menseregte skend.

Hoewel die Namibiese Grondwet nie uitdruklik ’n reg op kos waarborg nie, het sy gesê dat die staat se verpligting voortspruit uit grondwetlike beskermingsmaatreëls, insluitend die vermoede van onskuld, die reg op waardigheid en die reg op ’n billike verhoor.

“Aangesien hulle onder die sorg en beheer van die staat is, rus daar op die regering ’n absolute sorgplig om in hul behoeftes te voorsien,” het Horn-Bronkhorst gesê en bygevoeg deur beskuldigdes wat nog nie skuldig bevind is nie, van kos te ontneem, kom neer op straf voor skuldigbevinding en ondermyn die vermoede van onskuld.

Honger, het sy gesê, kan ook verhoed dat ’n beskuldigde behoorlike instruksies aan sy of haar regsverteenwoordiger gee, hofverrigtinge volg of betekenisvol aan hul verdediging deelneem.

Horn-Bronkhorst het gesê die Namibiese polisie is ingevolge die polisiewet verantwoordelik vir die voorsiening van voedsel aan beskuldigdes wat in polisieselle aangehou of na en van die hof vervoer word.

Dit terwyl die verantwoordelikheid na die Namibiese Korrektiewe Diens verskuif sodra ’n aangehoudene na ’n korrektiewe inrigting teruggeplaas word.

Sy het gewaarsku dat die praktyk verreikende gevolge vir die strafregstelsel kan hê.

Langdurige honger kan lei tot die uitstel van verhore, borgtogaansoeke versterk, die staat blootstel aan eise om skadevergoeding op grond van grondwetlike skending en ondersoeke deur die kantoor van die ombudsman laat instel, het Horn-Bronkhorst gesê.

Die kwessie het tydens verskeie onlangse hofverrigtinge na vore gekom. Tydens die aansoek om borgtog van dr. Fillemon (Fly) Nakanduungile vroeër vanjaar, het sy prokureur Smart Elago aan die Ondangwa-landdroshof gesê dat sy kliënt nie behoorlike maaltye ontvang terwyl hy hofverrigtinge bywoon nie, wat tot lae bloedsuikervlakke en duiseligheid lei.

Landdros Lutaka Billy Mutwa het daarna gelas dat reëlings getref word dat Nakanduungile tydens die hof se verdaging vir middagete kos ontvang.

Soortgelyke klagtes is ook geopper tydens die borgtogaansoek van Petrus Shikwaya en tydens die verrigtinge waarby ses beskuldigdes in die multimiljoendollar Sanlam-bedrogsaak glo betrokke is, waar regsverteenwoordigers gesê het dat hul kliënte hele hofdae sonder kos deurgebring het.

Die polisie se woordvoerder, adj.komm. Kauna Shikwambi, het teen druktyd nie op vrae gereageer nie. 

– [email protected]