Getuies moet eie sakke ruk

Die regbank het erken dat getuiefooie sedert 2014 nie hersien is nie.

Beperking van befondsing en begrotingsbesnoeiings kniehalter moontlike aanpassings met getuies wat waarsku dat die huidige tariewe nie meer die werklike koste weerspieël om lang afstande na howe te reis nie. 

Die huidige stelsel voorsien ’n daaglikse toelae van N$650 vir getuies wat die hof bywoon, tesame met kilometer-gebaseerde reisvergoedings van N$3,50 per kilometer vir die eerste 600 kilometer en N$1,50 per kilometer daarna. 

Die struktuur is bedoel om vervoer, etes en verblyf te dek vir getuies wat gedagvaar word om in strafsake te getuig. 

Die kantoor van die regbank sê egter hierdie tariewe het vir meer as ’n dekade onveranderd gebly, terwyl koste wat aan brandstof, kos en verblyf gekoppel is, geleidelik gestyg het. 

Die regbank sê ook dat dit onder verskerpte begrotingstoestande funksioneer, met toekennings vir getuiefooie wat deur breër nasionale besnoeiings geraak word. 

Volgens die instelling het besteding aan getuiefooie in die vorige boekjaar op sowat N$8 miljoen gestaan, maar is sedertdien tot ongeveer N$5 miljoen vir landdroshowe en met sowat N$645 000 vir die hoërhof verlaag. Die vermindering kom binne die konteks van breër begrotingsaanpassings oraloor die regering, insluitend ’n besnoeiing van N$83 miljoen wat dele van die regbank se algehele toekenning raak, wat dit dwing om kernbedrywighede oor ’n netwerk van landdroshowe landswyd te prioritiseer. In ’n gesprek met Network Media Hub (NMH) Woensdag het die regbank se uitvoerende direkteur, Benhardt Kukuri, gesê die stelsel vir die betaling van getuies word deur die strafproseswet en verwante regulasies gelei, met betalings wat eers verwerk word nadat getuies se bywoning deur landdroste en aanklaers gesertifiseer is. 

Hy het gesê getuies bly ’n kritieke deel van die regstelsel omdat hulle die staat help om strafsake te bewys, maar het bygevoeg dat die instelling binne beskikbare finansiële perke moet werk wat deur tesourietoekennings vasgestel word. 

“Ons neem kennis dat die bedrag sedert 2014 nie hersien is nie. Daar is ’n behoefte om daaroor te besin, veral met inagneming van brandstofverhogings en algemene veranderinge in lewenskoste,” het Kukuri gesê. 

Hy het egter beklemtoon dat enige aanpassing van goedkeuring van die tesourie sou afhang, aangesien nasionale begrotingstoekennings uiteindelik bepaal of verhogings moontlik is. 

Kukuri het gesê die regbank bestuur steeds ’n hoë volume sake in ongeveer 35 tot 37 landdroshowe landswyd, wat getuiebetalings deel maak van ’n breër administratiewe en finansiële stelsel onder druk. 

Hy het bygevoeg ten spyte van beperkings, het die regbank elektroniese betaalopsies ingestel, insluitend eWallet-betalings, om te verseker dat getuies betaal word selfs wanneer hofverrigtinge laat eindig. 

“In sommige gevalle eindig sake ná kantoorure. Die eWallet-stelsel laat getuies toe om betalings te ontvang sonder dat hulle die volgende dag hoef terug te kom,” het hy gesê. 

Bekommernisse van getuies dui egter daarop dat die huidige struktuur in die praktyk al hoe moeiliker word om vol te hou. ’n Voormalige polisiebeampte, wat gereeld as ’n staatsgetuie verskyn, het gesê die bestaande tariewe stem nie ooreen met die werklike reiskoste nie, veral vir langafstandreise tussen dorpe. Hy het gesê die daaglikse toelae van N$650 en vergoeding per kilometer is dikwels onvoldoende sodra brandstof, verblyf en etes in ag geneem word. 

Met ’n retoerreis tussen Oranjemund en Windhoek – ongeveer 2 000 kilometer – het hy gesê getuies bestee dikwels meer as wat terugbetaal word. 

“In die meeste gevalle is dit uit jou eie sak. Jy reis, jy betaal vir verblyf en wat jy terugkry, stem nie ooreen met wat jy bestee het nie,” het hy gesê. 

Hy het gewaarsku dat die finansiële druk getuies kan ontmoedig om die hof by te woon, veral in sake wat meermalige verskynings weens uitstellings vereis.

“Dit raak sake. As getuies sukkel om terug te kom, word verrigtinge vertraag of uitgestel en dit kos die staat op die lange duur ook meer,” het hy gesê. 

– [email protected]