‘Ek is bang’

Vrees vir hul veiligheid neem onder landdroste en aanklaers oraloor Namibië toe, met ’n landdros wat vertel het dat ’n beskuldigde die hof ingestap het met ’n skerp voorwerp en doodluiters gesê het dit is die wapen waarmee hy gesteek is. 

Die landdros, wat op voorwaarde van anonimiteit gepraat het, het hofsekuriteit as “’n ernstige kwessie” beskryf en gesê regsamptenare voel toenemend kwesbaar. 

“Ons is heeltyd in gevaar,” het die landdros aan Network Media Hub (NMH) gesê. 

“Die salaris wat ek kry en die risiko wat oor my hang, maak nie meer sin nie,” het die landdros gesê. Die bekommernisse is geopper maande ná die dood van die streekbeheeraanklaer van Ondangwa, Justine Shiweda, wie se wrede aanval regslui geskok en noodkrete vir dringende sekuriteitshervormings ontketen het. 

Shiweda is in Februarie oorlede nadat sy maande in die hospitaal deurgebring het ná ’n aanval by haar huis in Oktober 2025, waartydens sy geskiet en met suur gegooi is. Owerhede het die aanval verbind aan ’n strafsaak wat sy vervolg het. 

In die nasleep van haar dood het die minister van justisie, Wise Immanuel, die onmiddellike ontplooiing van sekuriteitswagte 24 uur per dag by die huise van ongeveer 400 landdroste en aanklaers versoek. 

In ’n brief gerig aan die destydse minister van veiligheid en sekuriteit, Lucia Iipumbu, en gekopieer aan president Netumbo Nandi-Ndaitwah, het Immanuel gewaarsku dat aanvalle en dreigemente teen regsamptenare die onafhanklikheid en doeltreffendheid van die regstelsel bedreig. 

Hy het aangevoer dat nóg huise nóg werkplekke plekke van vrees behoort te word vir dié wat met die bediening van geregtigheid belas is. Die minister se versoek het gekom terwyl ’n tegniese komitee ’n omvattende beoordeling van sekuriteitskwesbaarhede binne die sektor gedoen het. 

Destyds het Immanuel beklemtoon dat beskermingsmaatreëls nie vir die voltooiing van die hersiening kan wag nie en hy het op onmiddellike ingryping aangedring. 

‘EK IS BANG’ 

Meer as drie maande later het landdroste wat met NMH gepraat het, egter gesê hulle het nog nie gesien dat die beloofde beskerming realiseer nie en hulle hou vol dat selfs basiese sekuriteit binne hofgeboue is nie op standaard nie. Die landdros het beweer daar is gevalle waar te min polisiebeamptes aan diens is, sommige sekuriteitspersoneel ongewapen is en sekere hofsaaldeure nie behoorlik sluit nie. 

“Enige beskuldigde kan net inkom. Ek sluit my gang toe omdat ek bang is. Wanneer ek in die hof is, kan enigiemand inkom,” het die landdros gesê. 

Die regsamptenaar het verder beweer dat sommige beskuldigdes na die hofperseel teruggekeer het nadat hulle verwyder is, terwyl ander glo hofgeboue met gevaarlike voorwerpe ingegaan het. 

“Een beskuldigde het met ’n skerp voorwerp gekom en vir my gesê hy is daarmee gesteek. My vraag was: Hoekom het jy met dit hof toe gekom?” 

Die landdros het gesê daar is voorheen gesprekke oor die beoordeling van die sekuriteit by landdroste se huise gevoer. 

“Ons het vir hulle gesê ons is nie eens by die werk veilig nie. Kyk na die werkplek voor die huise,” het die landdros gesê. 

Die bron het ook beweer sommige regsamptenare het huiwerig geraak om openlik oor die gebrek kaan sekuriteit te praat uit vrees vir viktimisasie. 

SEKURITEIT VERSKERP 

Kommer oor sekuriteit het vroeër vanjaar toegeneem nadat berigte opgeduik het dat ’n aanklaer in Grootfontein glo dreigemente ontvang het wat na die Ondangwa-aanval verwys. 

Volgens berigte is die aanklaer gewaarsku om nie toe te laat dat “die Ondangwa-voorval” in Grootfontein herhaal word nie. Die vermeende dreigemente het daartoe gelei dat strafregtelike klagte teen verdagtes wat met die saak verbind word, gevolg is. 

In reaksie op vrae van NMH het die minister van justisie die erns van die saak erken. 

“Die regering beskou die moontlike risiko waarmee beide die landdroste en staatsaanklaers te kampe het, in ’n ernstige lig,” het Immanuel gesê. 

Hy het gesê ’n taakspan met verskeie belanghebbendes wat die regbank, die polisie en vervolgingsowerhede insluit, is laat verlede jaar aangestel om ’n omvattende beoordeling van hofsekuriteit en die veiligheid van regsamptenare te doen. 

Hy het gesê die taakspan het reeds sy verslag ingedien en die bevindings sal toekomstige sekuriteitsingrypings en hulpbrontoekenning lei. 

“Op die oomblik is daar sekuriteitspersoneel deuretentyd deur verrigtinge in hofsale teenwoordig,” het Immanuel gesê. 

VERENIGDE FRONT

Regslui het herhaaldelik vir beter beskerming vir regsamptenare gevra. In Februarie het die Regsvereniging van Namibië (LSN) die aanval op Shiweda as “’n ondraaglike bedreiging vir regterlike onafhanklikheid” beskryf en gewaarsku dat geweld wat teen aanklaers, regsamptenare en regspraktisyns gerig is, die oppergesag van die reg ondermyn. 

Die LSN het eweneens gewaarsku dat aanvalle en intimidasie teen hofamptenare neerkom op ’n aanval op die bediening van geregtigheid self. 

By Shiweda se begrafnis het hoofregter Peter Shivute aanvalle op hofamptenare beskryf as aanvalle op die regstelsel self, terwyl president Netumbo Nandi-Ndaitwah gesê het daar behoort van geen hofamptenaar verwag te word om sy of haar pligte onder vrees, intimidasie of dreigemente uit te voer nie. 

In ’n afsonderlike reaksie het die aanklaer-generaal, Martha Imalwa, gesê sy is nie bewus van wydverspreide voorvalle wat dreigemente teen aanklaers behels nie. 

Die woordvoerder van die kantoor van die regbank, Viktoria Hango, het gesê sekuriteitskwessies word gesamentlik deur die regbank, die ministerie van justisie, die polisie en die kantoor van die aanklaer-generaal hanteer. Sy het gesê die versterking van sekuriteitsreëlings vir regsamptenare vorm deel van voortgesette pogings van samewerking tussen instellings binne die strafregstelsel.

PATROON VAN INTIMIDASIE

In Augustus 2007 is die huis van die destydse Oshakati-distrikslanddros Thomas Kanime op Ongwediva met ’n petrolbom bestook terwyl hy ’n hoëprofielsaak waarby ’n plaaslike gesin betrokke was, gelei het. Hy het homself later onttrek en die aanval as ’n daad van intimidasie beskryf.

In 2023 het landdros Nelao Ya France vir Jeremia Nadhipite Shipanga tot drie maande tronkstraf gevonnis vir minagting van die hof nadat hy ’n skoen gegooi en ’n vroue-aanklaer tydens die verrigtinge by Ondangwa aangeval het.

In Oktober 2024 het beweerde brandstigting die kantoor van die staatsaanklaer by die Gobabis-landdroshof vernietig, wat veroordeling van die Landdroste- en Regtersvereniging van Namibië ontlok het. Die vereniging het gewaarsku dat onvoldoende sekuriteit by howe landswyd ’n nasionale bron van kommer geword het.

Vroeër in 2024 het ’n veroordeelde dwelmhandelaar landdros Unchen Konjore in die landdroshof op Keetmanshoop aangeval, oor die beskuldigdebank gespring en haar ná vonnisoplegging in die gesig geslaan. 

– [email protected]