’n Laaste, waardige reis

Kampvegter vir kankerlyers Kurt Johannesson se naam is vereer in ’n palliatiewe sorgeenheid wat Vrydag op Swakopmund geopen is.

Die Palliative Care Namibia (PCN)-eenheid is geleë by die Erongo-tak van die Kankervereniging van Namibië (CAN), en is vernoem na Johannesson, CAN se afgetrede uitvoerende hoof van 20 jaar.

Die geriewe, wat meer as N$1 miljoen Namibiese dollar gekos het, beskik oor tien kamers, insluitend een vir kinders, badkamers vir assistente vir pasiënte, en die nodige mediese toerusting wat vir palliatiewe sorg vereis word.

Dit sal ook deur palliatiewe verpleegkundiges beman word. Langer Heinrich Uranium (LHU) en die jaarlikse Rough and Tough Rally, wat CAN as sy hoofbegunstigde aangeneem het, het tot die ontwikkeling van die palliatiewe sentrum bygedra.

CAN STIG TRUST

Vir eers sal slegs private pasiënte die geriewe teen toepaslike koste gebruik, maar CAN het onlangs ’n trust geskep om staatspasiënte by te staan, terwyl gesprekke met die regering voortduur oor hoe CAN sulke pasiënte kan ondersteun.

Palliatiewe sorg is nie tot kanker beperk nie. Alhoewel dit dikwels met onkologie geassosieer word, is dit van toepassing op enige ernstige, lewensbeperkende of chroniese siekte waar simptoomverligting, gemak en lewensgehalte die fokus is.

VERLIGTING VAN LYDING

Die Wêreldgesondheidsorganisasie (WHO) definieer palliatiewe sorg as ’n benadering wat die lewensgehalte van pasiënte en hul families wat met ’n lewensbedreigende siekte gekonfronteer word, verbeter deur die voorkoming en verligting van lyding.

Dit spreek pyn en ander fisiese simptome aan, maar ook psigologiese, maatskaplike en geestelike nood. “Palliatiewe sorg is iets wat baie na aan my hart lê,” het CAN se uitvoerende hoof, Rolf Hansen, gesê, terwyl hy teruggedink het aan sy ma se Covid-verwante dood in 2021, toe sy vir ses weke palliatiewe sorg nodig gehad het voordat sy in die Rooms-Katolieke Hospitaal in Windhoek aan die siekte beswyk het.

“Dit het my laat besef dat niemand van ons kan probeer om God te speel nie. Geen dokter kan ’n lewe red wat die liggaam nie wil hê om genees te word nie,” het hy gesê.

Hansen meen dat sy ma die voorreg gehad het om in ’n private hospitaal versorg te word, die beste beskikbare sorg te ontvang en dat hulle dit kon bekostig.

Hansen het egter benadruk dat dit nie vir die meeste Namibiërs die geval is nie, wat nie palliatiewe dienste kan bekostig nie of moontlik nie sulke dienste beskikbaar het nie.

TWEELEDIGE STELSEL

“Ons leef in ’n land met ’n tweeledige gesondheidstelsel – die staat en privaat. Ons praat oor palliatiewe sorg en ons verstaan dat ons soveel meer moet doen, sowel in die private as in openbare gesondheid in ons eie land,” het hy gesê.

Hansen het bygevoeg wanneer dit by kanker kom, nie almal fisies ’n “positiewe uitkoms” het nie.

“Ons het so ’n tradisionele genesingsgerigte ingesteldheid dat ons nie daaraan dink wanneer daar niks meer genesend gedoen kan word nie. “Wat gaan met daardie pasiënt gebeur? Waarheen gaan ons kankerpasiënte?Nêrens,” is sy antwoord.

"Daar word vir ons gesê daar is niks meer wat ons genesend vir jou kan doen nie. Jy moet nou huis toe gaan.” Hansen aangedui dat in die Afrika-kultuur die bejaardes en die siekes en kwesbares tradisioneel tuis versorg word, maar bygevoeg dat kanker “nie ’n baie maklike siekte is om by die huis te hanteer nie”.

Sy oplossing: “Dus het ons dit ons missie gemaak om oplossings vir hierdie uitdagings te vind en om ’n palliatiewe sorgprogram vir Namibië te bou en hande te vat met almal anders sodat ons die openbare, private, mede-palliatiewe en -broossorggeriewe kan versterk. Ons moet saamwerk.”

BEPERKINGS

Volgens Hansen staan Namibië voor ’n “werklike uitdaging” wanneer dit by nasionale palliatiewe sorg kom. “Namibië het nog nie ’n amptelike nasionale beleid of program nie, asook nie ’n gestruktureerde voordeel binne die bestaande Namaf-tariefraamwerk nie.

“Pasiënte en families moet tussen uiters beperkte sub-akute en paliatiewesorgvoordele navigeer, dikwels beperk en onvoldoende vir die ingewikkelde behoeftes van gevorderde kanker en ander lewensbeperkende toestande,” het hy benadruk.

“Ons staatsgesondheidstelsel is reeds oorlaai. Wanneer genesende mediese behandeling nie meer ’n opsie is nie, behoort palliatiewe mediese sorg die natuurlike en menswaardige oorgang te wees.

"Tog, weens beperkte staatsbeddens en onvoldoende gestruktureerde befondsing, is die werklikheid dat baie van ons mense huis toe gestuur word. Nie omdat hulle gesond is nie, maar omdat daar nêrens anders is waarheen hulle kan gaan nie.”

Die minister van gesondheid en maatskaplike dienste, Esperance Luvindao, het by die opening van die eenheid, gesê hoewel die mandaat van haar ministerie “die regulering en toesighouding van die staats- en private sektore in die lewering van gehalte gesondheids- en maatskaplike dienste is om gelykheid, toeganklikheid, bekostigbaarheid en volhoubaarheid te verseker,” vennootskappe nodig is om dit te verwesenlik.

BLOUDRUK VIR TOEKOMS

“Om ware volhoubaarheid en toeganklikheid te bereik, vereis dat ons die silo’s tussen staats- en nie-staatsrolspelers afbreek.

“Hierdie geriewe is ’n bloudruk vir die toekoms van Namibiese gesondheidsorg.  Dit is ’n blink voorbeeld van ’n funksionele openbare-private vennootskap in aksie,” het Luvindao gesê.

Volgens haar is die ministerie ten volle verbind tot ’n vennootskap met CAN om te verseker dat die gespesialiseerde kundigheid by die eenheid die breër openbare gesondheidstelsel bevoordeel.

“Laat ons daaraan herinner word dat die maatstaf van ’n nasie nie in sy rykdom gevind word nie, maar in hoe dit sy mees kwesbare burgers behandel,” het sy afgesluit.

– [email protected]