Agoa: Drie ekonomiese risiko’s vir Namibië

Namibië staar drie moontlike ekonomiese risiko’s in die gesig ná die Verenigde State van Amerika (VSA) se besluit om Suid-Afrika vanaf Januarie 2027 uit die Wet op Groei en Geleenthede in Afrika (Agoa) te verwyder.

Die risiko’s behels sy toekenning van N$23,2 miljard in doeane-inkomste, N$29,2 miljard met die uitvoerverhouding met Suid-Afrika en plaaslike produsente wat aan moontlike ontwrigtings blootgestel is.

Die risiko’s spruit uit Namibië se afhanklikheid van Suid-Afrika vir staatsinkomste, uitvoermarkte en vervaardigde goedere, met bilaterale handel tussen die twee lande wat in 2025 N$87,05 miljard bereik het.

Al behou Namibië sy handelsbande met Agoa, kan Suid-Afrika se verlies aan voorkeurtoegang tot die VSA Namibiese ondernemings raak indien Suid-Afrikaanse uitvoerders produksie verminder, minder goedere uit Namibië aankoop of produkte na naburige markte herlei.

Suid-Afrika sal steeds na die VSA kan uitvoer nadat die buurland uit Agoa verwyder is. Goedere wat egter voorheen uit voorkeurbehandeling voordeel getrek het, sal aan toepaslike Amerikaanse invoertariewe onderhewig wees, wat hulle moontlik minder mededingend maak.

Die VSA se handelsverteenwoordiger, Jamieson Greer, het Maandag aangekondig Amerikaanse president Donald Trump het die kongres en die regerings van Suid-Afrika en Rwanda in kennis gestel van sy voorneme om hierdie lande vanaf 1 Januarie 2027 uit Agoa te skop.

SACU

Namibië se eerste risiko het betrekking op inkomste uit die Suider-Afrikaanse Doeane-unie (Sacu), wat doeane- en aksynsinvorderings onder Namibië, Suid-Afrika, Botswana, Lesotho en Eswatini verdeel.

Volgens die ministerie van finansies se fiskale strategie van Maart 2026 is Namibië se oorspronklike bruto toekenning van Sacu vir 2026-’27 op N$24,34 miljard geraam, wat ná ’n aanpassing in die inkomsteverdeling tot ongeveer N$23,22 miljard verminder is.

Die regering het ook ’n bruto toekenning van N$25,95 miljard vir 2027-’28 voorspel.

Hierdie inkomste maak meer as ’n kwart van Namibië se staatsinkomste uit, wat die land kwesbaar maak vir veranderinge in streekdoeane-invorderings.

Indien Suid-Afrikaanse uitvoerders Amerikaanse bestellings verloor en produksie verminder, kan hul vraag na ingevoerde masjinerie, komponente en grondstowwe afneem.

Waar daardie invoere aan doeaneregte onderhewig is, kan laer invoervolumes Sacu se gedeelde inkomstepoel verswak en moontlik Namibië se toekenning beïnvloed.

Die uitwerking is egter nie outomaties nie, omdat sommige nywerheidsinsette belastingvry inkom of onder doeane-terugbetalingsreëlings val. Veranderinge in handelspatrone en die formule vir inkomsteverdeling kan ook Namibië se inkomste beïnvloed.

UITVOERE

Namibië se tweede risiko het betrekking op sy uitvoere na Suid-Afrika, veral goedere en dienste wat aan bedrywe gelewer word wat die Amerikaanse mark bedien.

Die minister van internasionale betrekkinge en handel, Selma Ashipala-Musavyi, het op 16 Julie 2026 aan die ministeriële sitting van die vierde Namibië-Suid-Afrika binasionale kommissie in Pretoria gesê dat bilaterale handel in 2025 N$87,05 miljard bereik het.

Namibië het goedere ter waarde van N$29,21 miljard na Suid-Afrika uitgevoer terwyl dit N$57,84 miljard ingevoer het, wat ’n handelstekort van N$28,63 miljard tot gevolg gehad het.

Namibiese uitvoere het edelmetale en -stene, minerale, vis en vee ingesluit, terwyl invoere oorheers is deur vervaardigde produkte, voertuie en masjinerie.

Suid-Afrikaanse maatskappye wat met verminderde vraag van Amerikaanse kliënte te kampe het, kan aankope van Namibiese verskaffers verminder, wat moontlik plaaslike produsente, vervoeroperateurs en ander ondernemings wat aan hul voorsieningskettings gekoppel is, kan raak.

Die N$29,21 miljard verteenwoordig egter Namibië se totale uitvoere na Suid-Afrika, nie die bedrag wat aan maatskappye gelewer word wat van Agoa voordeel trek nie.

Die waarde van Namibiese goedere wat direk aan daardie Suid-Afrikaanse uitvoerders gekoppel is, is nog nie vasgestel nie.

Namibië se derde risiko is die moontlikheid dat Suid-Afrikaanse vervaardigers en landbou-uitvoerders produkte na die Namibiese mark herlei nadat hulle Amerikaanse kliënte verloor.

Suid-Afrika voorsien Namibië reeds jaarliks van goedere ter waarde van N$57,84 miljard, wat sy produsente gevestigde verspreidingsnetwerke en toegang tot plaaslike verbruikers gee.

Indien Suid-Afrikaanse uitvoerders alternatiewe markte binne Sacu soek, kan Namibiese vervaardigers en boere groter mededinging van bykomende ingevoerde produkte in die gesig staar.

Dit kan druk op plaaslike verkope en winsmarges plaas, veral waar Suid-Afrikaanse produsente laer pryse kan bied of goedere in groter hoeveelhede kan produseer.

Groter mededinging kan egter ook Namibiese verbruikers en kleinhandelaars deur laer pryse bevoordeel.

Die omvang van enige ontwrigting sal afhang van watter Suid-Afrikaanse produkte geraak word, of uitvoerders Amerikaanse kliënte behou en hoeveel bykomende handelsware na Namibië herlei word.

ANDER HANDELSWEë

Die moontlike impak op Namibië moet ook teen Suid-Afrika se bestaande handelsreëlings met die VSA opgeweeg word.

Suid-Afrika se departement van handel, nywerheid en mededinging het Maandag bevestig dat uitvoere wat Agoa-voordele gebruik het, van US$4 miljard in 2024 tot US$1,7 miljard in 2025 gedaal het.

Volgens die departement het ongeveer 89% van Suid-Afrika se uitvoere na die VSA reeds onder gewone handelsreëlings ingekom, terwyl sowat 10% van Agoa voordeel getrek het.

Die US$1,7 miljard het ongeveer 1% van Suid-Afrika se totale wêreldwye uitvoere verteenwoordig.

Hierdie syfers dui daarop dat die meeste Suid-Afrikaanse uitvoere na Amerika reeds sonder Agoa-voordele plaasgevind het.

Die uitsluiting kom dus nie neer op ’n handelsverbod nie. Suid-Afrikaanse uitvoerders kan voortgaan om Amerikaanse kliënte te bedien terwyl hulle toepaslike tariewe betaal, hoewel hoër koste die vraag na sommige produkte kan verminder.

Suid-Afrika behou ook toegang tot ander internasionale markte, insluitend die Europese Unie (EU) deur die ekonomiese vennootskapsooreenkoms tussen die EU en die Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap (SADC), asook streekmarkte onder bestaande Afrika-handelsreëlings.

Hierdie alternatiewe kan die hoeveelheid Suid-Afrikaanse produksie wat deur die Agoa-uitsluiting verplaas word, beperk en gevolglik die ekonomiese druk na Namibië oordra.

– [email protected]