‘Honger, onveilige kos rede vir voedselvergiftiging’

Die voorvalle van voedselvergiftiging in die Kavangostreke word waarskynlik eerder aangedryf deur onveilige kosvoorbereiding, giftige plante, voedselskaarste en swak voedselveiligheidspraktyke as deur mense wat mekaar doelbewus vergiftig. 

Dít is volgens die senior mediese beampte van die Rundu-staatshospitaal, dr. Tauya Muteka.

Muteka, wat vroeër vandeesmaand haar bevindings oor voedselvergiftiging in die Kavango-Oos en -Wesstreke by die Mediese Vereniging van Namibië (MAN) se wetenskaplike konferensie 2026 en jaarvergadering op Rundu aangebied het, het gesê haar kommer is aangevuur deurdat sy herhaaldelik pasiënte by die hospitaal “in groepe soos in ’n huishouding” ontvang nadat hulle dieselfde kos geëet het.

“Daar was vroeër ’n mite dat mense mekaar in die Kavangostreke vergiftig, wat nie die geval is nie,” het Muteka gesê.

Sy het gesê hierdie groepe wat met vergiftiging verbind is, het van drie in 2023 tot vier in 2024 en vyf in 2025 toegeneem, met meer as 55 mense wat verlede jaar geraak is.

Ongeveer 70% van die geraaktes was kinders, wat die kwessie van ’n gesondheidskwessie tot ’n regeringsaangeleentheid laat uitkring.

Muteka het kassawa, ’n styselryke wortelgroente, as een moontlike bron van vergiftiging geïdentifiseer en verduidelik dat dit van nature sianied-vormende verbindings bevat wat ’n gevaar kan inhou wanneer die gewas nie behoorlik voorberei word nie.

Sy het gesê voedselskaarste kan daartoe lei dat mense nie die korrekte voorbereidingsmetodes volg nie.

GIFTIGE PLANTE

Muteka het ook haar kommer uitgespreek oor mutete-vergiftiging en gesê voorvalle kom hoofsaaklik gedurende die reënseisoen in spesifieke gebiede voor.

Sy het gesê kinders wat na landerye gestuur word om die plant te gaan versamel, kan onbedoeld giftige struike versamel wat tussen eetbare plante groei.

“Dit is meestal kinders wat uitgestuur word veld toe om die mutete te gaan pluk,” het sy gesê.

“Omdat hulle die mandjie wil volmaak om alles in grootmaat te hê, moet hulle die struike identifiseer, of hulle pluk dié wat ook giftig is.”

Muteka het hierdie risiko’s direk aan armoede en honger gekoppel.

“Wanneer daar honger is, is daar altyd iets wat nie op ’n geskikte manier voorberei word nie,” het sy gesê.

Sy het ook gewaarsku oor voedselveiligheidspraktyke in skole en koshuise en gesê kos kan vinnig in hierdie streke se warm toestande bederf, terwyl swak verkoeling en onvoldoende kennis oor mikrobes die risiko’s verhoog.

“Mense word nie oor voedselveiligheid geleer nie,” het sy gesê. “Dit is alles opvoeding.”

Muteka het ook die monitering van voedselveiligheid by straatmarkte bevraagteken.

“As ons na die straatmarkte gaan, het ons nie inspekteurs wat self kom en die markte inspekteer nie,” het sy gesê. 

Sy het gepleit vir groter bewusmaking oor netheid en die veilige hantering van kos.

Muteka het gesê die probleem vereis samewerking tussen regeringsinstellings eerder as om dit aan die gesondheidsektor oor te laat.

“Ons het die ministeries van onderwys en landbou ook nodig. Dit is nie net die ministerie van gesondheid met dit alles nie,” het sy gesê.

“Almal doen hul deel, maar ons doen dit nie saam nie.”

BETER VOORBEREID

Sy het gevra dat landelike hospitale en klinieke beter voorbereid moet wees om gevalle van vergiftiging te hanteer, insluitend die opleiding van gesondheidswerkers oor die gepaste gebruik van geaktiveerde houtskool.

Muteka het ook gevra vir meer ondersoeke en laboratoriumkapasiteit om die betrokke gifstowwe te identifiseer.

“Ons het meer ondersoeke nodig wat gedoen word, meer laboratoriums vir ons om werklik te identifiseer watter tipe toksien dit is.” 

Sy het gewaarsku teen die aanname dat vergiftiging doelbewus was sonder om eers die oorsaak vas te stel.

“Ons behoort ons daarvan te weerhou om altyd aan te neem dat hierdie persoon deur iemand vergiftig is,” het Muteka gesê.

Vroeër vanjaar het die parlementslid van die Popular Democratic Movement (PDM), Rosa Mbinge-Tjeundo ’n mosie in die Nasionale Vergadering ter tafel gelê om die onderliggende oorsake van voedselvergiftiging in die Kavangostreke te debatteer.

Sy het opgemerk dat 30 sterftes in die twee streke oor die afgelope drie jaar aangeteken is.

– [email protected]