Geestesongestelde pasiënte in gevaar

Vir maande leef Elizabeth Xam-//Gaoses in vrees binne haar eie huis. 

Die pensioenaris van die Veddersdal-woonbuurt op Okahandja sê daar is skaars ’n dag waarop sy werklik kan rus, onseker of haar 40-jarige seun wat aan ’n geestessiekte ly, aggressief gaan word of die behandeling gaan weier wat help om sy toestand onder beheer te hou. 

Haar stryd het Saterdag breekpunt bereik toe haar seun glo tuis onbeheerbaar geraak het en sy ma weer eens desperaat na hulp moes soek.

Wat daarna gevolg het, het ’n groeiende krisis blootgelê wat sommige van Namibië se kwesbaarste gesinne tref. 

Op soek na bystand het Xam-//Gaoses haar seun na die Okahandja-staatshospitaal geneem, net om te hoor dat die inspuiting wat hy nodig gehad het, nie beskikbaar is nie. 

Volgens haar het hospitaalpersoneel haar aangeraai om die medikasie by ’n privaat apteek te koop. Vir die pensioenaris was dit makliker gesê as gedaan. 

“Die inspuiting kos N$940. Ek kan dit nie uit my pensioengeld bekostig nie,” het sy gesê. 

Vir Xam-//Gaoses strek die las egter veel verder as die finansiële druk. Sy sê sy leef onder voortdurende spanning terwyl sy nie net vir haar geestesongestelde seun sorg nie, maar ook vir haar kleinkinders van vyf, agt en 13 jaar oud.

“Daar is geen dae wat ek rustig kan leef nie,” het sy gesê. 

Jare se bekommernis het ook ’n tol op haar eie gesondheid geëis: “My bloeddruk is die afgelope drie maande hoog weens die stres wat my seun my gee,” het sy verduidelik. 

“Dokters het verskillende medikasie probeer om dit af te bring, maar dit help nie.” 

Die emosionele uitputting is hoorbaar in haar stem. “Ek is moeg om te probeer. Elke deur waaraan ek klop, help my nie regtig nie.”

Haar frustrasie word vererger deur vorige pogings om langtermynbehandeling vir haar seun te verseker.

Sy sê sy het hom eens na die psigiatriese sentrum in Windhoek geneem, maar hy het later uit die fasiliteit ontsnap en sy besittings agtergelaat. 

“By watter deur moet ek nog klop wat my sal help?” het sy gevra.

Verligting het nie uit die gesondheidsorgstelsel gekom nie, maar deur individuele ingryping. Met behulp van die dorp se stasiebevelvoerder, Mathias Tjarimba, het ’n kiesafdelingsraadslid van Okahandja, Bethuel Tjaveondja, ingegryp en persoonlik vir die inspuiting betaal wat die gesin broodnodig gehad het. 

Xam-//Gaoses se beproewing is geensins ’n geïsoleerde geval nie.

Verskeie gesinne reis lang afstande, ook van Ovitoto af, net om ingelig te word dat die vereiste inspuitings nie beskikbaar is nie. Talle keer terug huis toe met ’n gevoel van magteloosheid, onseker hoe hulle vir familielede gaan sorg wie se toestande van konsekwente behandeling afhanklik is. 

Toe die woordvoerder van die ministerie van gesondheid en maatskaplike dienste, Walters Kamaya, vir kommentaar genader is, het hy bevestig dat die tekort aan inspuitings vir geestesgesondheidspasiënte aan die ministerie bekend is.

Hy het gesê die tekort is nie tot Okahandja-staatshospitaal beperk nie, maar raak gesondheidsgeriewe regoor die land. Kamaya het bygevoeg dat opdaterings gegee sal word namate mediese voorrade by geriewe aankom. Hy het bevestig dat die eerste drie lotte farmaseutiese voorraad reeds afgelewer is. 

Vir gesinne soos die Xam-//Gaoses-huishouding kan elke dag sonder medikasie nog ’n dag van vrees, onsekerheid en emosionele onrus beteken.

Terwyl Namibië werk om tekorte binne die gesondheidsorgstelsel te takel, bly kwesbare gesinne agter met ’n las wat, volgens baie, te swaar geword het om alleen te dra. 

Vir een uitgeputte ma in Veddersdal bly die vraag pynlik onbeantwoord: “By watter deur moet ek nog klop wat my sal help?”

– [email protected]