Buitelanders bedien afgeleë gebiede

Die ministerie van gesondheid en maatskaplike dienste sê landelike gesondheidsgeriewe is toenemend afhanklik van buitelandse werkers. 

Dit is omdat plaaslike gesondheidswerkers glo weier om in afgeleë gebiede te werk.

Volgens ’n amptenaar van die ministerie dr. Joyce Shatilwe, staar Namibië steeds ’n ernstige tekort aan gespesialiseerde en verwante gesondheidswerkers in die gesig.

Sy het tydens ’n vergadering op Otjiwarongo tussen rolspelers en lede van die parlementêre staande komitee oor onderwys, jeug, openbare betrekkinge en gemeenskapsontwikkeling gesê een vraag het betrekking op onderhoude wat oral gevoer word.

“Dit was ’n geldige waarneming rakende buitelandse werknemers. Daar is genoem dat ons ongeveer 340 buitelandse werknemers het, maar ons statistieke dui op 322, waarvan 66 verpleegsters is,” het sy gesê.

Shatilwe het verduidelik die ministerie werf hoofsaaklik buitelandse werknemers vir gespesialiseerde poste en kritieke tekorte wat tans nie plaaslik gevul kan word nie.

“Ons staar ’n situasie in die land in die gesig waar ons nie genoeg verwante gesondheidswerkers het nie. Ons ervaar ’n tekort aan vaardighede wanneer dit kom by verwante gesondheidswerkers, sowel as sekere spesialisvaardighede wat nie in die land beskikbaar is nie. Die meeste van die uitgewekenes wat ons werf, val in hierdie kategorieë,” het sy gesê.

Shatilwe sê veral afgeleë gesondheidsgeriewe sukkel om Namibiese verpleegsters en dokters te lok, wat die regering dwing om op buitelandse werkers staat te maak.

“Wat verpleegsters betref, werk die meeste van die buitelandse verpleegsters wat ons het in afgeleë gebiede. Ons eie kinders wil nie daarheen gaan nie. 

“Wat gebeur, is dat hulle aansoek doen, en dan na ’n week bedank hulle en kom terug,” het Shatilwe gesê.

Volgens haar het gesprekke met streekgesondheidsbeamptes en hospitaalbestuurders ’n somber prentjie geskets oor die behoud van personeel in landelike gebiede.

“As jy van hulle gehoor het, sou jy geskok wees. Niemand wil daarheen gaan nie,” het sy gesê.

Shatilwe het na ’n besoek aan die Simbinda-gesondheidsentrum in die Zambezistreek verwys waar amptenare ’n Keniaanse verpleegster gevind het wat al jare lank in die afgeleë landelike gebied gewerk het.

“Ons het ’n baie toegewyde verpleegster daar gevind wat jare lank daar gewerk het en sy was van Kenia, diep in die landelike gebiede van Zambezi,” het sy gesê.

Volgens Shatilwe het die ministerie onlangs aansoeke gestaak om 14 buitelandse verpleegsters te werf. Dit volg na ’n voortgesette ondersoek deur die ministerie van internasionale betrekkinge en handel oor buitelandse werwing.

“Ek het vir hulle gesê ons sal nie die ondersoek by die ministerie slaag nie, want ons word noukeurig gemonitor wanneer ons werwing doen,” het sy gesê.

Shatilwe het egter beklemtoon dat die regering steeds buitelanders in gespesialiseerde posisies benodig, omdat talle Namibiese spesialiste nie bereid is om na afgeleë gebiede te verhuis nie.

“As jy na die Rundu-hospitaal gaan, het ons byna 19 buitelanders, almal spesialiste, gewerf.” 

Shatilwe het ook bevestig dat Namibië, ten spyte van onlangse riglyne, steeds meer verpleegsters benodig namate die regering sy infrastruktuur vir gesondheidsorg uitbrei.

“Ja, ons het steeds verpleegsters nodig, maar werwing moet behoorlik beheer word. Ons moet ook onthou dat ons hospitale in die land bou en ons sal personeel daarvoor nodig hê,” het sy gesê. 

AFGELEë GEBIEDE

Twee verpleegsters wat naamloos wou bly, sê swak toeganklikheid, isolasie en beperkte geleenthede in afgeleë gebiede ontmoedig jong gesondheidswerkers steeds om plasings buite groot dorpe te aanvaar.

Een verpleegster het gesê dit is moeilik vir jong professionele persone wat nie vertroud is met die omgewing nie en nie toegang het tot noodsaaklike dienste en maatskaplike ondersteuningstelsels nie, om in ’n afgeleë gebied te werk.

“Vir ’n jong persoon werk dit net nie. Die meeste van die infrastruktuur en dienste is ver van die dorp af,” het sy gesê.

Volgens ’n ander verpleegster vrees talle gesondheidswerkers om in afgeleë gebiede  “vasgevang” te word omdat uitplasings moeilik is om te bekom sodra hulle aangestel is.

“Die probleem is dat as jy uitgeplaas wil word, jy iemand nodig het om jou te vervang voordat jy kan trek. Mense huiwer reeds om daarheen te gaan, so dit word baie moeilik,” het sy verduidelik.

KAPASITEIT

Verlede jaar het die gesondheidsminister, dr. Esperance Luvindao, gesê net 50% van die ministerie se kapasiteit vir gesondheidspersoneel is gevul.

Sy het dit as “baie gevaarlik” beskryf as gevolg van die druk wat dit op uitgeputte gesondheidswerkers plaas.

Luvindau het dié opmerking tydens ’n parlementêre sitting in reaksie op die motivering van haar ministerie se begroting gemaak.

“Ons het meer personeel nodig, ons het meer verpleegsters nodig, ons het meer dokters nodig. 

“Maar terselfdertyd moet ons nou terugsit, teruggaan na die tafel, my span en ek, en vra hoe kan ons ’n manier vind om hierdie mense te akkommodeer? 

“Ek wil julle verseker dat ons dit aktief doen en dat julle bekommernisse nie op dowe ore geval het nie,” het sy toe gesê.

Tydens haar begrotingsmotivering het Luvindao gesê die ministerie benodig meer as N$4,6 miljard om meer as 11 700 goedgekeurde poste te vul. Slegs N$150 miljoen is egter toegeken, genoeg om slegs 434 poste te finansier. 

’n Ondersoek deur Republikein verlede jaar het gewys een dokter by die Rundu Intermediêre Hospitaal moet weens personeeltekorte meer as 100 pasiënte per dag behandel. ’n Senior departementshoof het die syfer aan Republikein bevestig.

Nóg die infrastruktuur nóg die personeelstruktuur het by die groeiende aantal pasiënte aangepas sedert dit van distrikskliniek na verwysingshospitaal herklassifiseer is,

Die huidige opvanggebied sluit Kavango-Oos, Kavango-Wes, die Zambezistreek, sowel as suidelike Angola in. Pasiënte vermy steeds plaaslike klinieke en soek direk sorg by die hospitaal. 

– [email protected]