Tuiskoms

Nuusredaksie – Heldedag word dikwels herdenk deur name wat in klip gegraveer is, militêre salute, toesprake en die amptelike neerlegging van kranse. 

Vanjaar het Namibië se herdenking egter ’n meer persoonlike betekenis. Sommige van diegene wat vereer word, kom uiteindelik huis toe.

Op 21 Augustus is die oorskot van die vryheidshelde Festus Nehale en Simon Petrus Niilenge, wat tydens die apartheidsjare as politieke gevangenes op Robbeneiland gesterf het, van Suid-Afrika na Namibië gerepatrieer.

Hul oorskot het by die Hosea Kutako Internasionale Lughawe aangekom saam met die oorskot van 84 voorouers wat by die Iziko-museums in Kaapstad bewaar is.

Vir ’n land wat voorberei om Heldedag te vier, kon die tydsberekening nouliks meer gepas gewees het. Die twee mans is nie net name in geskiedenisboeke nie. Hulle was seuns, familielede en lede van gemeenskappe. Hul lewens is onderbreek deur ’n politieke stelsel wat Namibiërs ver van hul huise af gevange gehou het en selfs in die dood was hulle steeds geskei van die land waaraan hulle behoort het.

Nehale en Niilenge is ná hul dood in Suid-Afrika begrawe. Hul oorskot is uit die Gugulethu- en Maitland-begraafplase opgegrawe voordat dit na Namibië gerepatrieer is. Hul herbegrafnis by Heldeakker is vir Heldedag geskeduleer.

Vir hul families is hul tuiskoms meer as ’n seremoniële geleentheid. Dit is die afsluiting van ’n hoofstuk wat dekades lank oopgebly het. Dit is die moontlikheid om langs ’n graf op Namibiese bodem te staan, eerder as om oor ’n grens te reis om ’n geliefde te gedenk.

En dit is die herstel van iets wat die geskiedenis weggeneem het: ’n Gevoel van behoort.

GROTER BETEKENIS

Die terugkeer van die oorskot van 84 voorouers voeg nog groter betekenis by die verhaal.

Baie van dié oorskot is meer as ’n eeu gelede van inheemse mense versamel en is daarna in museumversamelings bewaar. Hul terugkeer volg op jare se pogings om die nalatenskap van koloniale praktyke te takel, waartydens menslike oorskot uit hul gemeenskappe verwyder en as studievoorwerpe eerder as die oorskot van mense hanteer is.

Tydens die repatriasieseremonie in Kaapstad op 19 Augustus het die Suid-Afrikaanse minister van sport, kuns en kultuur, Gayton McKenzie, die proses as ’n daad van herstellende geregtigheid, waardigheid en genesing beskryf.

Dié woorde vind sterk aanklank by die betekenis van Heldedag.

Namibië se bevrydingsgeskiedenis word dikwels aan die hand van groot gebeurtenisse vertel: Die gewapende stryd, politieke onderhandelinge, gevangenisstraf, ballingskap en uiteindelik onafhanklikwording in 1990. Tog was daar agter elke hoofstuk gewone mense wat buitengewone opofferings gemaak het.

Sommige het families agtergelaat. Sommige het nooit teruggekeer nie. Sommige het jare later huis toe gekom met herinneringe wat nooit in woorde uitgedruk kon word nie. En sommige, soos Nehale en Niilenge, het glad nie huis toe gekom nie.

ANDERS

Dit is wat vanjaar se herdenking anders maak.

Die land herdenk nie net sy helde nie, dit bring sommige van hulle fisies terug huis toe.

Vir gemeenskappe wie se voorouers uit hul vaderland verwyder is, kan die terugkeer van menslike oorskot dus meer as historiese restitusie verteenwoordig. Dit kan kulturele en geestelike kontinuïteit herstel.

Die Namibiese regering het gesê konsultasies met tradisionele owerhede sal begin oor die finale herbegrafnis van die oorskot van die 84 voorouers. Daardie proses is belangrik, omdat herinnering nie bloot van bo af afgedwing kan word nie. Families en gemeenskappe moet ’n stem hê in hoe hul voorouers ontvang, geëer en ter ruste gelê word.

Heldedag gaan in hierdie opsig minder oor ’n verre verlede en meer oor ’n lewende verhouding tussen geslagte.

Vanjaar sal Namibië ook hulde aan vryheidsfigure bring, insluitend die eerste bevelvoerder van die People’s Liberation Army of Namibia, Tobias Hainyeko, en die voormalige visepresident van Swapo, Brendan Simbwaye.

Verskeie ander figure uit die vryheidstryd word voorberei vir herbegrafnis of seremoniële erkenning by Heldeakker, met die bekende vlae, uniforms, toesprake en kranse. Maar te midde van die seremonie sal daar stiller oomblik wees.

’n Familie sal uiteindelik ’n graf hê om te besoek.

’n Gemeenskap sal sy voorouers op tuisbodem verwelkom.

Namibië se verwelkoming van sy helde tuis is ’n herinnering dat hul opofferings nie net aan die geskiedenis behoort nie, maar ook aan die geslagte wat die vryheid geërf het wat hulle help moontlik maak het. 

– [email protected]