Tuis ná meer as 52 jaar

Dit was ’n bittersoet oomblik vir sy familie toe die oorskot van Simon Petrus Niilenge, ’n veteraan van die vryheidstryd, uiteindelik ná 52 jaar terug op tuisbodem was. 

Afwesig met die tuiskoms was sy vrou, broers en susters wat intussen oorlede is. Net sy drie dogters, Ruth, Albertina en Fransina, was by die historiese terugkeer van hul pa se oorskot gister tydens ’n amptelike herbegrafnisplegtigheid by die Heldeakker buite Windhoek teenwoordig. 

Fenni Kaapanda het namens die Niilenge-familie gesê die familie was oorweldig deur emosies toe hulle uiteindelik ’n man wat in 1974 in ballingskap gesterf het, tuis kon verwelkom. 

“Die kalender sê vir ons dit is 52 jaar sedert Niilenge in 1974 oorlede is. Maar die familie se herinneringe vertel ’n baie langer storie,” het Kaapanda gesê.

“Die laaste keer wat hy deur sommige lede van ons familie gesien is, was in 1966. In 1974 het die verpletterende nuus gekom dat hy oorlede is.”

Kaapanda het verwys na die familie se kleredrag by gister se geleentheid wat diep simbolies is. Sommige het militêre-styl batik-serpe gedra wat verband hou met Niilenge se uniform tydens die vryheidstryd, terwyl ander swart en wit gedra het, kleure wat hy gedurende sy leeftyd gedra het.

“Ons kan nie huil nie, want die afstand van tyd het ons trane afgedroog. Tog kan ons ook nie net glimlag nie, want die prys wat hy in ballingskap betaal het, was veels te swaar,” het sy gesê.

Kaapanda het stories onthou wat deur oudstes oor Niilenge vertel is en gesê sy nalatenskap het diep in die familie se geskiedenis geanker gebly. In 1974 is Niilenge ver van sy familie en land oorlede en in ’n vreemde land begrawe.

“Sy tweede graf het hom ingesluk. Hy is begrawe in grond wat hom nie geken het nie, ver weg van die warmte van sy familie en die land van sy geboorte,” het Kaapanda gesê.

“Min het daardie graf geweet dat Niilenge slegs in transito was.”

Die verloop van tyd het egter beteken dat baie van diegene wat gehoop het om te sien hoe sy oorskot uiteindelik na Namibië sou terugkeer, nie lank genoeg geleef het om dié geskiedkundige oomblik te aanskou nie.

“Een vir een is Niilenge se broers en susters, sy pleegouers en ander lede van die familie oorlede. Sy vrou is ook in 2023 oorlede,” het Kaapanda gesê.

“Hulle het almal die herinnering aan daardie graf van 1974 tot hul laaste dae saamgedra.”

Sy drie dogters kon egter deel van hul pa se historiese tuiskoms wees. 

“Niilenge het dalk nooit geweet of sy oorskot eendag huis toe sou terugkeer nie. Sy drie dogters, Ruth, Albertina en Fransina, is egter gespaar om hierdie historiese tuiskoms te aanskou,” het sy gesê.

NEHALE 

Armas Nandjigua, wat namens die Nehale-familie gepraat het, het die terugkeer van die vryheidsveteraan Festus Nehale se oorskot as ’n oomblik van nasionale herstel en herinnering beskryf.

“Dit is meer as ’n familie-oomblik. Dit is ’n nasionale oomblik. Dit is ’n oomblik van herstel, herinnering en versoening met die geskiedenis,” het Nandjigua gesê.

Nehale, wat in 1931 by Ona Inge gebore is, het by politieke mobilisering betrokke geraak en hom later ten volle tot die vryheidstryd verbind. Hy is tussen 1966 en 1967 by Omugulugwombashe in hegtenis geneem en is, volgens die familie, op 19 Februarie 1968 gevonnis en na die gevangenis op Robbeneiland in Suid-Afrika gestuur.

Volgens Nandjigua verteenwoordig Nehale se terugkeer ná dekades weg van sy vaderland meer as net die repatriasie van menslike oorskot.

“Ná soveel jare weg van sy geboorteland, het kameraad Festus Nihale huis toe gekeer,” het hy gesê.

“Sy terugkeer verteenwoordig meer as die verskuiwing van menslike oorskot. 

“Dit verteenwoordig die herstel van waardigheid, die eerbiediging van opofferings en die vervulling van ’n nasionale verantwoordelikheid om diegene te onthou wat vir ons vryheid opgeoffer en alles gegee het wat hulle gehad het,” het Nandjigua gesê.

Hy was vol lof vir die Namibiese regering vir die fasilitering van die opgrawing, repatriasie en herbegrawing van Nehale se oorskot en gesê sy bydrae tot die land se onafhanklikwording sal nooit vergeet word nie.

President Netumbo Nandi-Ndaitwah het gesê as ’n nasie verwelkom die land die oorskot van 84 voorvaderlike menslike oorskot wat by die Iziko-museum in Suid-Afrika bewaar is.

“Hierdie oorskot verteenwoordig individue wie se identiteite weggeneem is en wie se geskiedenisse tydens die koloniale era ontwrig is. 

“Aangesien hulle deel van ons geskiedenis bly, moet ons nou besluit oor die beste manier om hulle te hanteer en te eer,” het sy gesê. 

Volgens Nandi-Ndaithwah sal die oorskot by die Nasionale Museum bewaar word totdat konsensus oor die pad vorentoe bereik word. – n[email protected]