Vitol se wêreldwye korrupsierekord onder die vergrootglas

Die internasionale oliehandelaar wat deur die Namibiese regering as die land se enigste grootmaat-petroleumverskaffer vir die tydperk Julie tot September 2026 aangestel is, het voorheen meer as US$163 miljoen (ongeveer N$2,9 miljard) bestee om ondersoeke na omkopery in die Verenigde State van Amerika (VSA) op te klaar. 

Die maatskappy het in New York skuldig gepleit oor sy betrokkenheid by die Verenigde Nasies (VN) se olie-vir-voedsel-program in Irak.

Die minister van myne, energie en nywerheidsontwikkeling, Modestus Amutse, het verlede week aankondig dat Vitol Bahrain E.C. van 1 Julie tot 30 September as Namibië se enigste verskaffer van grootmaat-petroleumprodukte aangewys is.

Amutse het gesê die aanstelling vorm deel van ’n gekoördineerde reëling vir brandstofverkryging wat daarop gemik is om brandstofvoorrade te verseker en invoerkoste te verminder.

Die besluit het gevolg op aanbevelings van ’n tegniese span wat saamgestel is om tenders van plaaslike en internasionale verskaffers te evalueer, het die ministerie gesê.

Amutse het gesê die reëling sal na verwagting die land ongeveer N$1 miljard oor dié drie maande bespaar.

Ingevolge die reëling sal Vitol brandstof invoer en aan deelnemende oliebemarkingsmaatskappye in Namibië verskaf. Dokumente wat deur Network Media Hub (NMH) gesien is, wys dat die kontrak ses kopers identifiseer, insluitend Validus Energy, Nasan Energies en Vivo Energy.

VSA-GEBASEERDE BESKULDIGINGS

Volgens die Amerikaanse departement van justisie het Vitol in Desember 2020 ingestem om strafregtelike boetes en verwante skikkings van meer as US$163 miljoen te betaal na ondersoeke na omkoperyskemas wat amptenare in Brasilië, Ecuador en Mexiko betrek.

Die departement het die maatskappy daarvan beskuldig dat hy tussengangers en dopmaatskappye gebruik het om korrupte betalings te fasiliteer wat met sake met staatsbeheerde energiemaatskappye in dié drie lande verband hou.

Hofrekords in New York toon verder dat Vitol SA in 2007 skuldig gepleit het aan diefstal in die eerste graad in verband met onwettige bykomende betalings wat onder die VN se olie-vir-voedsel-program betaak is. Die maatskappy het ingestem om US$17,5 miljoen te betaal om die saak op te los. Daaropvolgende ondersoeke het wydverspreide misbruik van die program deur maatskappye aan die lig gebring wat omkoopgeld betaal en bykomende betalings gemaak het om kontrakte te verseker.

Volgens mediaberigte het Vitol se regsprobleme in Februarie 2024 weer opgeduik toe ’n federale jurie in Brooklyn die voormalige handelaar Javier Aguilar skuldig bevind het op aanklagte van buitelandse omkopery en geldwassery wat verband hou met skemas wat Ecuador en Mexiko betrek.

Aanklaers het beweer meer as US$1 miljoen is in omkoopgeld betaal om transaksies vir Vitol te verseker.

MINISTER SE REAKSIE

Toe hy gevra is oor Vitol se internasionale rekord, het Amutse enige kommer weerlê. 

“Wat Vitol se verbintenisse en wat in ander lande gebeur het, betref, gaan ons nie daarby en by ander lande se binnelandse sake betrokke raak nie,” het hy gesê.

Amutse het bevestig hy het dokumente gesien wat die maatskappy se regsgeskiedenis uiteensit.

“Ek het die dokument gesien, maar as ’n ministerie en die regering in die algemeen is ons nie bewus van daardie inligting en wat dit beoog om te bereik nie. 

“Ek het geen mandaat om daaroor kommentaar te lewer nie. Ek glo dat baie van die elemente daarvan aan verantwoordelike kantore, departemente gerig moet word en nie aan my nie,” het hy gesê.

“Ek sal myself beperk tot die sake, verantwoordelikhede en die mandaat van die ministerie. Ons het so pas uitgevoer wat die tegniese span aanbeveel het. 

“Wat ek jou kan sê, is dat die aanstelling van Vitol die posisie van die regering is en dit is die beste een,” het Amutse gesê. 

Hy wou nie die lede van die tegniese span identifiseer nie. 

VERBIED

Vitol se aanstelling het verder aandag getrek omdat die Namibiese Mededingingskommissie (NCC) vroeër vanjaar bevind het dat die maatskappy reeds na raming 75% tot 85% van Namibië se intra-groothandel-brandstofmark beheer het.

In ’n uitspraak van April 2026 rakende Nasan Energies, het die kommissie die maatskappy vir vyf jaar verbied om brandstof van Vitol te verkry, met verwysing na kommer oor markkonsentrasie en mededinging. Appèl is teen die besluit by die minister aangeteken. 

NMH het vroeër berig dat Vitol se eie voorsieningsooreenkoms ses kopers identifiseer, insluitend Validus Energy, wat 70% deur Vitol Holdings besit word, en Vivo Energy, wat volledig deur Vitol besit word. Dieselfde kontrak lys ook Nasan Energies onder die kopers.

Miguel Hamutenya, ’n medestigter van Nasan Energies, het teen druktyd nie op vrae wat aan hom gestuur is gereageer nie.

Miguel is nie net die medestigter van Nasan Energies nie, maar dien ook as ’n uitvoerende beampte van Validus Energy. Dit plaas hom binne twee maatskappye wat onder die kopers in Vitol se voorsieningsooreenkoms verskyn. Hy is ook voorsitter van die Namibiese Jeugenergieforum.

Namcor se woordvoerder, Utaara Hoveka, het gesê die besluit oor noodbrandstofverkryging is geneem na konsultasies met bedryfsrolspelers, insluitend Namcor.

“Dit is belangrik om daarop te let dat die besluit vir noodbrandstofaankope ’n produk is van konsultasie met die bedryf, insluitend Namcor, na aanleiding van uitnodigings aan plaaslike en internasionale brandstofverskaffers.

“Uit beginsel en ingevolge ons handelsooreenkomste lewer ons oor die algemeen weens kommersiële sensitiwiteite, nie kommentaar oor kommersiële reëlings met vennote en verskaffers nie. 

“Teen daardie agtergrond is ek nie in staat om die bepalings van enige huidige of toekomstige kommersiële reëlings te bevestig of te ontken nie,” het Hoveka gesê. 

– [email protected]