‘Wie gaan die presidensie aanspreeklik hou vir olie?’

Namibië se ambisieuse planne om beheer oor sy ontluikende olie- en gasbedryf onder die presidensie te sentraliseer, kan kritieke finansiële en omgewingswaarborge verswak, die land aan politieke inmenging blootstel en miljarde in potensiële petroleuminkomste kwesbaar laat. Dít is die waarskuwing in ’n nuwe beleidsontleding deur die Vereniging vir Ekonomiese Beleidsnavorsing (Epra).Volgens Epra hou die wysigingswetsontwerp op petroleum (eksplorasie en produksie) die risiko in om ’n regulatoriese struktuur te skep waarin te veel gesag by die president berus, sonder voldoende onafhanklike teenwigte om die land se petroleumhulpbronne te beskerm.In sy ontleding gedateer 6 November, getiteld “Namibia’s Petroleum (Exploration and Production) Amendment Bill: Strengthening Governance or Concentrating Power?”, waarsku Epra die verskuiwing van regulatoriese gesag na Staatshuis nie outomaties bestuur verbeter of openbare belang beskerm nie.“Om regulatoriese gesag na Staatshuis te skuif, voorkom nie op sigself korrupsie, verbeter nie bekwaamheid nie en verseker nie dat gewone Namibiërs baat nie,” lui die verslag.Die wetsontwerp stel die instelling van ’n Upstream-petroleumeenheid (UPE) onder die leiding en beheer van die president voor en dra regulatoriese bevoegdhede oor wat tans deur die ministerie van myne, energie en nywerheidsontwikkeling en die petroleumkommissaris uitgeoefen word.Die voorgestelde veranderinge het reeds in die parlement gevorder. Die wetsontwerp het sy tweede ronde op 20 Oktober 2026 geslaag, met 50 stemme ten gunste daarvan met geen stemme daarteen nadat die meeste opposisiepartye uitgestap het.BESLUITE ONAFHANKLIK?Epra voer egter aan die kernkwessie is nie bloot waar die reguleerder gesetel is nie, maar of die voorgestelde struktuur genoeg waarborge bevat om te verseker dat besluite onafhanklik en deursigtig geneem word.“Die kernpunt is dat ’n reguleerder wat veronderstel is om onafhanklik op te tree, nie noodwendig ’n reguleerder is wat institusioneel in staat is om onafhanklik op te tree nie,” lui die verslag.Een van Epra se groot bekommernisse is die voorgestelde verandering aan die rol van die minister van finansies in besluite wat tantième-kwytskeldings, terugbetalings en uitstelreëlings behels.Onder die voorgestelde wysigings sal die minister se goedkeuring deur konsultasie vervang word. Epra waarsku dit kan belangrike finansiële beheer verswak deur die vereiste te verwyder dat die finansminister se toestemming nodig is voordat sekere besluite wat openbare inkomste raak, geneem word.OMGEWINGSTOESIGDie verslag opper ook kommer oor omgewingstoesig, veral veranderinge wat die betrokkenheid van die ministers verantwoordelik vir visserye en die omgewing by die opstel van petroleumregulasies raak.Volgens die verslag is die vervanging van die vereiste dat regulasies “in konsultasie” met die betrokke ministers gemaak word met ’n proses wat “ná konsultasie” plaasvind, hul invloed oor besluite met potensieel ernstige mariene en omgewingsgevolge kan verswak.Epra bevraagteken verder die aanstellings- en aanspreeklikheidsreëlings vir die UPE se leierskap.Die voorgestelde struktuur plaas die direkteur-generaal en adjunkdirekteur-generaal onder presidensiële aanstelling en toesig, maar die verslag lui die wetsontwerp bied nie voldoende duidelike beskerming rakende vaste termyne, gronde vir verwydering of ’n onafhanklike, meriete-gebaseerde aanstellingsproses nie.Epra waarsku die reguleerder kan sonder sulke beskerming kwesbaar vir politieke invloed word.Die verslag ondersoek ook die voorgestelde reëlings vir die openbaarmaking van bates vir senior amptenare. Alhoewel verklarings aan die president voorgelê sou word, sê Epra die wetsontwerp stel nie voldoende openbare bekendmaking, onafhanklike verifikasie of eksterne ondersoek in nie.Dit voer aan dat openbaarmaking alleen onvoldoende is as daar geen duidelike meganisme is om verklarings onafhanklik te verifieer en moontlike botsings van belange te ondersoek nie.Nog ’n kommern is parlementêre aanspreeklikheid. Epra sê die voorgestelde struktuur identifiseer nie duidelik ’n minister wat roetinegewys aan die parlement vir die UPE se besluite rekenskap sou gee nie.Hoewel parlementêre toesig en geregtelike hersiening beskikbaar sou bly, waarsku die verslag hierdie meganismes bied moontlik nie dieselfde vlak van roetine-aanspreeklikheid as direkte ministeriële verantwoordelikheid nie.“’n Reg om ’n onwettige besluit te betwis nadat die skade reeds plaasgevind het, kan nie doeltreffende beheermaatreëls vervang voordat waardevolle regte toegeken, openbare inkomste prysgegee of omgewingsrisiko’s aanvaar word nie,” lui die verslag.Epra kom nie tot die gevolgtrekking dat die wetsontwerp inherent ongrondwetlik is nie. Hulle erken die parlement het die bevoegdheid om statutêre magte binne die uitvoerende gesag te herstruktureer, mits die veranderinge met die Grondwet strook.Hulle waarsku egter grondwetlike wettigheid alleen is nie ’n waarborg vir goeie institusionele ontwerp nie.Die verslag tref vergelykings met petroleum-bestuursmodelle in lande soos onder meer Noorweë, Brasilië, Angola, Guyana, Nigerië en Ghana, asook staatsdominante stelsels in Venezuela en dele van die Midde-Ooste.Epra voer aan Namibië moet vermy om ’n stelsel te skep waarin regulatoriese besluite buitensporig afhanklik van politieke gesag word, veral terwyl die land voorberei om ’n hulpbron met enorme ekonomiese en openbare betekenis te bestuur.AANBEVELINGSOnder sy aanbevelings doen Epra ’n beroep op die behoud van die minister van finansies se goedkeuring in besluite wat openbare inkomste raak, sterker mariene en omgewingswaarborge, duideliker politieke aanspreeklikheid en onafhanklike verifikasie van bateverklarings.Epra beveel ook vaste termyne vir senior regulatoriese amptenare aan, meriete-gebaseerde aanstellings, beskerming teen politieke inmenging en tydige verslagdoening oor lisensiëringsbesluite, insluitend redes vir besluite.Die verslag se kernboodskap is Namibië kan nie op die welwillendheid van dié wat met die bestuur van sy petroleumsektor toevertrou is, staatmaak nie.“Die land se petroleumtoekoms is te waardevol om op goeie bedoelings alleen te berus,” waarsku Epra.“Namibië se petroleumrykdom behoort aan die staat. Geen administrasie behoort met die bestuur daarvan toevertrou te word op grond van goeie bedoelings alleen nie.”– nikanor@nmh-hub.com.na

‘Wie gaan die presidensie aanspreeklik hou vir olie?’

Kommentaar

Republikein 2026-11-11

Meld asseblief aan om kommentaar te lewer

‘Wie gaan die presidensie aanspreeklik hou vir olie?’

Kommentaar

Republikein 2026-11-11

Meld asseblief aan om kommentaar te lewer

Intekening vereis om toegang tot inhoud te kry. ×

MELD AAN

Advertensie

Intekening vereis om toegang tot inhoud te kry.