Minister ‘onbewus’ van Vitol se Namibiese bande

Die minister van myne, energie en nywerheidsontwikkeling, Modestus Amutse, sê hy was onbewus van die omvangryke korporatiewe skakels tussen die wêreldwye kommoditeitshandelaar Vitol en maatskappye wat reeds in Namibië se brandstofsektor bedrywig is – bande wat, volgens ’n plaaslike brandstofvereniging die firma moontlik beheer oor tot 60% van die mark kan gee.

“Ek is nie bewus van hierdie verhouding waarvan jy praat nie. Al wat ek weet, is dat dit Namibiese maatskappye is wat jy noem,” het Amutse onlangs aan Network Media Hub (NMH) gesê.

Hy het enige kennis ontken van die langdurige verhoudings tussen Vitol en ’n netwerk van maatskappye wat betrokke is by groothandel-brandstofinvoere, berging en kleinhandelbedrywighede in Namibië.

’n Ondersoek deur NMH het bevind dat Vitol se voetspoor in Namibië veel verder strek as die regering se drie-maande-noodreëling vir brandstofvoorsiening, deur korporatiewe belange wat reeds kerngedeeltes van die afwaartse petroleumbedryf omvat.

Amutse se opmerkings volg nadat die president van die Brandstof- en Franchisevereniging van Namibië (Fafa), Michael Ludeke, gewaarsku het dat Vitol se rol as Namibië se tydelike grootmaat-brandstofverskaffer uiteindelik die maatskappy beheer oor sowat 60% van die land se brandstofmark kan gee.

“Dit verlig druk en haal die probleem van verkryging weg,” het Ludeke oor die regering se besluit gesê.

Hy het gesê stroomaf-brandstofhandelaars sal waarskynlik nie direk geraak word nie, omdat hulle brandstof by groothandelaars verkry.

“As Vitol die Namibiese mark se voorsiening verseker, sal dit 60% markbeheer hê,” het hy beweer.

Amutse het volgehou dat die breër korporatiewe verhoudings rondom Vitol sy ampstermyn as minister voorafgegaan het.

“As jy sê dat die onderlinge verbintenis jare terug begin het, dan beteken dit dinge het so gewerk voordat ek minister geword het. So, wat wil jy hê moet ek nou doen?” het hy gevra.

Die minister het ook voorstelle verwerp dat die huidige reëling op ’n tender of ’n langtermynkontrak neerkom.

“Kom ons noem dit nie ’n tender of ’n kontrak nie. Dit is net ’n tydelike reëling wat oor drie maande tot ’n einde sal kom. En nee, dit sal nie verder as die drie maande verleng word nie.”

Hy het beklemtoon dat die inisiatief geërf, eerder as onder sy leiding ingestel is.

“Jy sien, dit is nie ’n Amutse-reëling nie, dit is ’n regeringsreëling. Ek het nie ’n nuwe stelsel ingestel nie. Dit was daar,” het hy gesê.

Hy het bygevoeg dat die reëling verkrygingskoste vir brandstofgroothandelaars verlaag het.

“Hierdie reëling voldoen aan die mark en groothandelaars en die bedryf se behoeftes. Hulle trek voordeel daaruit. Hulle maak meer geld omdat hulle nou brandstof koop sonder premies,” het hy gesê.

Amutse se opmerkings is gemaak dae voordat hy sleutelvoorwaardes wat deur die Namibiese Mededingingskommissie (NaCC) opgelê is, hersien en opgeskort het, wat Nasan Energies toelaat om brandstof van Vitol te verkry terwyl die maatskappy se appèl teen daardie beperkings oorweeg word.

Die kommissie het Nasan vir vyf jaar verbied om brandstof van Vitol te verkry toe dit die maatskappy se verkryging van 53 Shell- en Engen-vulstasies goedgekeur het wat deur Vivo Energy Namibia verkoop is.

Die voorwaardes is opgelê om mededinging te beskerm ná Vivo Energy se verkryging van Engen se Namibiese bedrywighede.

DIE VITOL-SPOOR

Korporatiewe rekords wat deur NMH nagegaan is, toon Vitol se betrokkenheid in Namibië strek veel verder as die tydelike regeringsvoorsieningsreëling.

Heel bo sit Vitol S.A., die Switserse kommoditeitshandelsreus wat in 1966 gestig is. Die maatskappy voorsien Namibië deur Vitol Bahrain, sy streekhandelsarm wat verantwoordelik is vir brandstoflewerings na verskeie Afrikamarkte.

Sy plaaslike voetspoor loop ook deur Vivo Energy, wat Vitol in 2022 volledig verkry het nadat dit die maatskappy aanvanklik saam met Helios Investment Partners in 2011 gevestig het.

Vivo Energy het Namibië in 2012 betree nadat dit Shell se stroomaf-bedrywighede verkry het, voordat dit later uitgebrei het deur die verkryging van Engen se Afrika-besigheid – wat die breër Vitol-groep ’n teenwoordigheid gee oor internasionale brandstofhandel, groothandelvoorsiening, bergingsinfrastruktuur en kleinhandelbedrywighede.

Die netwerk strek verder deur Validus Energy, wat 70% besit word deur Vitol Holdings en 30% deur Millennium Investments, ’n maatskappy wat met sakeman Mathews Hamutenya geassosieer word.

Vroeër vanjaar het NMH besonderhede onthul van Namcor se ooreenkoms met Validus vir brandstofberging.

Onder die vorige vyfjaar-ooreenkoms het Namcor Validus-brandstof by sy geriewe vir sowat 40 sent per liter per maand geberg, wat ongeveer N$1,8 miljoen se maandelikse inkomste gegenereer het.

Nadat daardie ooreenkoms verstryk het, het Namcor ’n tussentydse reëling van ses maande aangegaan terwyl dit sy bergingstrategie herstruktureer.

Die voormalige waarnemende besturende direkteur van Namcor, Maureen Hinda-Mbuende, het gesê die hersiene reëling het bergingsfooie tot ongeveer N$5 miljoen per maand verhoog en sou Namcor in staat stel om na ’n nuwe bedryfsmodel oor te skakel.

Namcor het nog nie gereageer op vrae wat verlede maand gestuur is nie.

NACC SE KOMMER

Dit lyk of die NaCC die omvang van Vitol se invloed raakgesien het toe dit Nasan Energies se verkryging van Shell- en Engen-vulstasies goedgekeur het.

Staatskoerant No. 8880 verbied Nasan om petroleumprodukte vir vyf jaar te koop, in te voer of andersins te verkry – direk of indirek – van Vitol of enige maatskappy onder gemeenskaplike eienaarskap of beheer met die handelaar.

Die kommissie het ook maatreëls teen omseiling ingestel.

“Nasan mag nie petroleumprodukte van enige derde party verkry waar sodanige derde party die petroleumprodukte van Vitol of enige van sy geaffilieerdes verkry het met die doel om Nasan te voorsien nie,” lui die Staatskoerant.

Enige bestaande verskaffingsooreenkoms tussen Nasan en Vitol of sy geaffilieerdes is vanaf die goedkeuringsdatum nietig en ongeldig verklaar.

Om nakoming af te dwing, het die kommissie vereis dat Nasan skriftelike verklarings bekom wat bevestig dat verskaffers onafhanklik van Vitol is, en dat dit verskaffers se identiteite, brandstofvolumes, voorsieningsooreenkomste en verklaarde brandstofbronne openbaar.

Die woordvoerder van NaCC, Dina //Gowases, het geweier om kommentaar te lewer oor of die regering se aanstelling van Vitol as strategiese brandstofverskaffer die doelwitte van daardie voorwaardes ondermyn.

“Ons het hiermee die Staatskoerant-kennisgewing aangeheg wat in-diepte besonderhede verskaf rakende die bepaling van die Nasan Energies-transaksie. 

“Die ministerie van myne, energie en nywerheidsontwikkeling is in die beste posisie om relevante antwoorde te verskaf,” het sy gesê.

Sy het bygevoeg dat Nasan teen die voorwaardes geappelleer het en dat die saak nou voor die ministerie is.

NMH se pogings om Vitol vir kommentaar te bereik, was onsuksesvol.

– [email protected]