Sommige staatsamptenare vat net ‘N$500’ huis toe

Sommige staatsamptenare neem so min as N$500 per maand huis toe nadat leningterugbetalings en ander salarisaftrekkings deur die regering se salarisstelsel verwerk is. 

Dit is ’n kwessie wat volgens amptenare aangevuur word deur ’n gebrek aan beskermingsmaatreëls in die huidige aftrekkingsraamwerk. 

Toe die uitvoerende direkteur in die private kantoor van die eerste minister, Shivute Indongo, Vrydag die parlementêre staande komitee oor ekonomie toespreek, het hy gesê die kwessie dui op ’n afwyking van vorige beskermingsmaatreëls wat buitensporige aftrekkings van werknemers se salarisse beperk het. 

“Die ministerie van finansies het stelsels in plek gehad wat verhoed het dat aftrekkings wat meer as eenderde van ’n werknemer se salaris is, verwerk word,” het hy gesê. 

Volgens Indongo is die eenderdereël voorheen deur die regering se salarisstelsels afgedwing om te verseker dat werknemers ná aftrekkings ’n beduidende deel van hul inkomste behou. Hy het egter gesê die huidige stelsel blyk nie meer dieselfde vlak van beskerming te bied nie. 

“Ons het bevind dat feitlik enige aftrekking wat nou ingedien word, deurgaan,” het Indongo aan die komitee gesê. 

Die gevolg is dat sommige staatsamptenare aan die einde van die maand met uiters lae netto salarisse sit, volgens hom. 

“Ons het gevalle gesien waar personeellede met ’n netto salaris van slegs N$500 of N$800 gelaat word,” het hy gesê. 

Indongo het bevraagteken hoe werkers veronderstel is om op sulke bedrae te oorleef en opgemerk dat vervoerkoste alleen reeds meer kan wees as wat ná aftrekkings oorbly. 

“Verbeel jou jy verdien ’n salaris, maar neem net N$500 huis toe. Vervoerkoste alleen kan daardie bedrag oorskry, sonder om eers huishoudelike uitgawes in ag te neem,” het hy gesê. 

Hy het gevra vir dringende ingryping om die aftrekkingstelsel te hersien en te verseker dat werknemers teen buitensporige salarisaftrekkings beskerm word. 

Indongo het voorgestel dat die parlement of die ministerie van finansies strenger beheermaatreëls behoort te oorweeg om te verseker dat werkers genoeg inkomste behou om basiese behoeftes te kan dek. 

Die adjunk- uitvoerende direkteur van die sekretariaat van die staatsdienskommissie in die kantoor van die eerste minister, Alfred Tjihambuma, het gesê die meeste aftrekkings hou verband met statutêre verpligtinge soos belasting, pensioenbydraes, die Maatskaplike Voorsorgkomissie (SSC), mediese fondse en vakbondtariewe. 

“Ons moet egter ook bedag daarop wees dat personeellede hul eie finansiële besluite neem. Ons leef in ’n demokratiese samelewing en individue kan handelsbanke nader om lenings te bekom,” het hy gesê. 

Hy het bygevoeg dat lenings in sommige gevalle toegestaan word sonder voldoende beoordeling van die lener se vermoë om terug te betaal, wat bydra tot stygende skuldvlakke. “Vir baie mikroleners is ’n aftrekkingskode nie nodig nie. Individue tref eenvoudig reëlings en betaal hul lenings terug sonder dat aftrekkings deur die salarisstelsel verwerk word,” het hy gesê. 

Oor of die staatsdienskommissie ingegryp het, het Tjihambuma gesê geen formele advies is nog uitgereik nie. 

“Die kommissie het egter kennis geneem van die saak via die kantoor van die eerste minister. Ek is vol vertroue dat iets uit hierdie besprekings sal voortvloei en dat toepaslike stappe vorentoe gevolg sal word,” het hy gesê. 

DIREKTE TOEGANG

Die voorsitter van die parlementêre staande komitee oor ekonomie, Iipumbu Shiimi, het gesê die kommer gaan nie oor statutêre aftrekkings nie, maar oor finansiële instellings met direkte toegang tot staatsamptenare se salarisse. 

“Hierdie dinge word oor die algemeen verstaan. Die kommer het te make met spesifieke finansiële instellings wat direkte toegang tot die salarisse van staatsamptenare het. Hierdie reëling is grootliks uniek aan die staatsdiens,” het Shiimi gesê. 

Hy het aangedui dat leners in die private sektor gewoonlik nie direkte toegang tot salarisse het nie, maar eerder terugbetalings invorder deur aftrek- of debietorders nadat salarisse in werknemers se rekeninge inbetaal is. 

“In die geval van staatsamptenare is sommige mikroleners – insluitend sommige wat deur banke besit word – egter direkte toegang tot werknemers se salarisse toegestaan. Gevolglik kan ’n staatsamptenaar verskeie lenings by hierdie instellings kry omdat die leners vertroue het dat terugbetaling gewaarborg is,” het hy gesê. 

Shiimi het bygevoeg dat die ministerie van finansies bloot die aftrekkings fasiliteer en fondse direk aan mikroleners oorplaas. 

– [email protected]