Myne moet belasting hoes sodra hulle begin wins maak

Myne sal vroeër begin maatskappybelasting betaal nadat hulle winsgewend word, anders as in die verlede toe hulle ou verliese kon gebruik om belastingbetaling vir jare uit te stel. 

Die maatreël vorm deel van belastinghervormings wat in onlangse nasionale begrotings ingestel is, waarin die minister van finansies, Ericah Shafudah, aangekondig het dat die regering die reëls vir belastingaftrekkings sou verskerp terwyl die basis vir inkomstebelasting vir maatskappye verbreed word. 

Die minister het die skuif die eerste keer in haar begrotingstoespraak vir die 2025-’26-boekjaar genoem toe sy gesê het dat ’n plafon op vasgestelde verliese wat in die mynbousektor oorgedra word en ’n 10%-dividendbelasting op 1 Januarie 2026 in werking sou tree. 

“Dit word gelyktydig onderneem met ander maatreëls om die basis vir inkomstebelasting vir maatskappye te verbreed, insluitend die instelling van ’n 30%-perk op rente-aftrekkings,” het Shafudah toe gesê. 

Toe sy verlede week die nasionale begroting van 2026-’27 ter tafel gelê het, het Shafudah bevestig die regering sal met belastinghervormings voortgaan om die basis vir inkomstebelasting vir maatskappye te verbreed, insluitend perke op rente-aftrekkings en ’n plafon vir verliese oorgedra. 

Mynmaatskappye sal nou slegs toegelaat word om vasgestelde verliese van tot N$10 miljoen teen belasbare inkomste in ’n gegewe jaar te verreken. Enige opgehoopte verliese bo daardie drempel sal op die boeke bly, maar kan nie in een belastingjaar ten volle gebruik word om belasbare inkomste te verlaag nie. 

’n Vasgestelde verlies ontstaan wanneer ’n maatskappy se toelaatbare aftrekkings sy belasbare inkomste in ’n bepaalde jaar oorskry. Dit gebeur tipies tydens verkenning, haalbaarheidstudies en die konstruksiefase van myne wanneer maatskappye groot kapitaalkoste aangaan voordat hulle inkomste genereer. 

In die verlede het Namibië se belastingstelsel maatskappye toegelaat om vasgestelde verliese vir baie jare oor te dra en dit teen toekomstige winste af te trek. 

Dit het maatskappye in staat gestel om groot ontwikkelingsuitgawes oor tyd te verhaal deur hul belasbare inkomste in winsgewende jare te verminder. 

Die nuwe drempel verander daardie dinamiek deur te beperk hoeveel van daardie historiese verliese in ’n enkele jaar toegepas kan word. 

Gevolglik kan mynfirmas vroeër belasbare inkomste in die gesig staar nadat produksie stabiliseer, selfs al dra hulle steeds beduidende opgehoopte verliese uit vroeëre ontwikkelingsfases. 

SHIIMI

Die stap om te beperk hoe maatskappye opgehoopte belastingverliese gebruik, vorm deel van ’n breër belastinghervormingsagenda wat onder die voormalige minister van finansies, Iipumbu Shiimi, begin het, wat wysigings aan die inkomstebelastingwet in die parlement ingestel het om maatskappybelastingreëls te verskerp en inkomste-invordering te verbeter. 

Shiimi het die veranderinge die eerste keer in Augustus 2024 gemotiveer toe hy die wetsontwerp op die wysiging van inkomstebelasting in die Nasionale Vergadering ingedien het. 

Hy het aangevoer dat sommige maatskappye vir jare in bedryf is sonder om maatskappybelasting te betaal, omdat hulle voortdurend verliese verklaar het. Ter motivering van die wysigings, het Shiimi gesê die regering het waargeneem dat sommige groot maatskappye – insluitend dié in hulpbronbedrywe – vir baie jare in bedryf was sonder om maatskappybelasting te betaal, omdat hulle aanhoudend verliese gerapporteer het. 

“Jy sal ’n maatskappy kry wat al 15 jaar operasioneel is en beweer dat hy verliese maak en vir daardie tydperk nie maatskappybelasting betaal nie,” het Shiimi destyds gesê. 

Hy het gesê die hervormings was bedoel om te verseker dat ondernemings uiteindelik belasting bydra sodra hulle winsgewend word. 

“Ons sê nou dat daar ’n beperking van vyf jaar vir ’n nie-mynmaatskappy moet wees en tien jaar vir ’n mynmaatskappy. 

“Die beginsel is dat maatskappye nie meer vir altyd verliese kan oordra nie. Hulle moet ’n stadium bereik waar hulle belasting kan betaal,” het Shiimi tydens die parlementêre debat gesê. 

Die wysigings is later as die Wysigingswet op Inkomstebelasting van 2024, in werking gestel en op 16 September 2024 in die Staatskoerant gepubliseer. 

GROOTSTE BYDRAERS

Die regering soek maniere om meer voorspelbare belastinginvloei uit sleutelsektore soos mynbou te verseker, wat steeds een van Namibië se grootste bydraers tot uitvoerinkomste en fiskale inkomste bly. 

Volgens die Kamer van Mynwese van Namibië het die bedryf in 2024 ongeveer N$3,008 miljard aan maatskappybelasting betaal, tesame met N$2,256 miljard aan tantième en sowat N$360 miljoen aan uitvoerheffings. 

In totaal het die sektor daardie jaar ongeveer N$5,62 miljard direk tot die nasionale fiskus bygedra. 

Mynprojekte is veral sensitief vir die belastinghantering van opgehoopte verliese weens die kapitaalintensiewe aard van die bedryf. 

Maatskappye bestee dikwels jare aan verkenningsboorwerk, haalbaarheidstudies, omgewingsgoedkeurings en konstruksie voordat die eerste ton erts verwerk word. 

Daardie vroeë beleggings kan miljarde dollars beloop en lei dikwels tot aansienlike belastingverliese gedurende die ontwikkelingsfase. 

Histories het die vermoë om daardie verliese oor te dra maatskappye toegelaat om kontantvloei te stabiliseer sodra produksie begin, deur vroeë winste teen die opgehoopte ontwikkelingskoste te verreken. 

– [email protected]