‘Geldskieters sal wen’

Namibië se mikroleningsbedryf het wetgewers gewaarsku teen oorregulering van dié sektor en aangevoer dat die beperking van toegang tot formele krediet wanhopige leners in die hande van geldskieters en ongereguleerde uitleners kan dryf.Tydens ’n openbare verhoor voor die parlementêre staande komitee oor ekonomie en nywerheid, openbare administrasie en beplanning Vrydag in Windhoek, het die verteenwoordiger van die Mikrolenersvereniging van Namibië, Charles Visser, gesê die land se skuldkrisis kan nie opgelos word sonder om eers te verstaan waarom mense geld leen nie.“Laat ons onsself afvra: Waarom leen mense, individue en staatsamptenare buitensporig? Waarom is daar ’n leenprobleem? Tensy ons daardie vraag beantwoord, sal ons nie oplossings kan vind nie,” het hy gesê.Visser het gesê lenings vind dwarsdeur die finansiële stelsel plaas – van banke en meubelhandelaars tot mikroleners en informele uitleners – en het aangevoer dat ekonomiese druk verbruikers dryf om krediet te soek.“Ons ekonomie het in 2025 met 1,7% gegroei. Wanneer ekonomiese groei laag is, word minder inkomste gegenereer. “Salarisse kan nie teen dieselfde tempo as uitgawes styg nie. Inflasie en ekonomiese druk bly toeneem terwyl salarisse en inkomste stagneer,” het hy gesê.“Die lewenskoste styg, omdat ons ekonomie nie sterk genoeg groei nie.”Volgens Visser is baie verbruikers wat nie vir gewone banklenings kan kwalifiseer nie, afhanklik van mikroleners om nooduitgawes en ander finansiële verpligtinge te dek.“’n Persoon wat met ’n nooduitgawe of onderwyskoste gekonfronteer word en onmiddellik geld nodig het, kan ’n mikrolener nader en krediet kry. “Iemand wat ’n groter lening nodig het en daarvoor kwalifiseer, kan ’n bank nader. Dit gaan dus oor toegang tot krediet,” het hy gesê.Visser het gewaarsku dat pogings om die bedryf uit die formele finansiële stelsel uit te druk, onbedoelde gevolge kan hê.“Daar is klaarblyklik ’n groot vraag na mikroleningsdienste. As ons dit nie waardeer nie en probeer om mikrolening deur oorregulering uit ons finansieringstelsel te druk, gaan ons mense reguit na leninghaaie en ongereguleerde uitleners dryf,” het hy gesê.“Ons gaan ’n ongereguleerde bedryf skep waar mense steeds krediet sal soek en gebruik, maar die regering sal die vermoë verloor om dit te reguleer.”Hy het geregistreerde mikroleners verdedig as wettige ondernemings wat binne streng wetlike vereistes funksioneer.“Onthou, hierdie mikroleners betaal belasting. Hulle is ten volle verantwoordelike korporatiewe burgers. Hulle stel mense in diens, betaal belasting en het maatskaplike verantwoordelikhede,” het Visser gesê.Hy het verder aangevoer dat gelisensieerde mikroleners onder die mees streng gereguleerde deelnemers in die kredietmark tel.“Mikroleners is sterk gereguleer. Hulle moet aan die wet voldoen of ernstige gevolge in die gesig staar. Dit is so eenvoudig soos dit,” het hy gesê.Visser het egter die verwoestende impak erken wat buitensporige skuld op individue en gesinne kan hê.“Dit is ’n skande en ’n tragedie van epiese omvang dat mense hul eie lewens neem weens te veel skuld,” het hy gesê.Sy opmerkings kom te midde van groeiende kommer oor stygende huishoudelike skuld en die rol wat salarisgebaseerde lenings speel om buitensporige lenings onder staatsamptenare aan te moedig.Ongeveer ’n week gelede het Network Media Hub (NMH) berig dat sommige staatsamptenare so min as N$500 per maand huis toe neem nadat leningterugbetalings en ander aftrekkings deur die regering se betaalstaatstelsel verwerk is.Voor dieselfde parlementêre komitee het die uitvoerende direkteur in die privaat kantoor van die eerste minister, Shivute Indongo, gesê vorige waarborge wat ontwerp is om buitensporige aftrekkings te voorkom, blyk nie meer doeltreffend te funksioneer nie.“Die ministerie van finansies het stelsels in plek gehad wat verhoed het dat aftrekkings wat meer as een derde van ’n werknemer se salaris oorskry, verwerk word,” het Indongo gesê.“Ons het gevind dat feitlik enige aftrekking wat nou ingedien word, deurgaan.”Volgens Indongo word sommige werknemers met netto salarisse van slegs N$500 of N$800 ná aftrekkings gelaat.“Verbeel jou jy verdien ’n salaris, maar neem net N$500 huis toe. Vervoerkoste alleen kan daardie bedrag oorskry, sonder om eers huishoudelike uitgawes in ag te neem,” het hy gesê.OORWELDIG DEUR SKULDVerlede jaar het die parlementslid van die Popular Democratic Movement (PDM), Inna Hengari, gewaarsku dat byna die helfte van Namibiërs – veral staatsamptenare – deur skuld oorweldig is, terwyl uitleeninstellings steeds buitensporige winste aangeteken het.“Dit is ’n ernstige kwessie wat dringende aandag nodig het,” het Hengari toe gesê.“Baie Namibiërs wend hulle tot agterplaas-geldskieters wat baie hoë rentekoerse vra, wat hul situasie vererger.”Historiese data dui daarop dat skuld al vir meer as ’n dekade ’n aanhoudende bron van kommer is.In 2009 het die Bank of Namibia (BoN)berig dat banklenings binne ses maande met byna 18% tot N$2,1 miljard toegeneem het, terwyl nie-presterende lenings N$1 miljard genader het, aangesien verbruikers gesukkel het om hul terugbetalingsverpligtinge tydens die wêreldwye finansiële krisis na te kom.’n Dekade later het die Namibiese toesighoudende owerheid vir finansiële instellings (Namfisa) berig dat 238 640 leners mikroleners N$6,5 miljard geskuld het, met die sektor se leningsboek wat met 18% gegroei het.Namfisa het onlangs bekend gemaak dat totale huishoudelike skuld teen Desember 2025 N$78 miljard bereik het, met ongeveer N$7,5 miljard wat aan die mikroleningsektor gekoppel is.Toe sy ’n paar weke gelede voor die parlementêre komitee gepraat het, het Namfisa se hoofbestuurder vir markgedrag, Hilka Alberto, gesê die betaalstaat-aftrekkingstelsel het ’n beduidende drywer van skuld geword.Die stelsel, wat in die laat 1990’s en vroeë 2000’s in die staatsdiens ingestel is en later deur die mikroleningswet van 2003 versterk is, laat toe dat terugbetalings direk van salarisse afgetrek word.“Die struktuur van die stelsel maak dit vir uitleners makliker om krediet toe te staan, omdat terugbetaling in wese by die bron gewaarborg is,” het Alberto gesê.Sy het aangevoer dat salarisgebaseerde lenings die wanbetalingsrisiko verlaag en staatsamptenare besonder aantreklike kliënte vir uitleners maak.– nikanor@nmh-hub.com.naGateway

‘Geldskieters sal wen’

Kommentaar

Republikein 2026-07-12

Meld asseblief aan om kommentaar te lewer

‘Geldskieters sal wen’

Kommentaar

Republikein 2026-07-12

Meld asseblief aan om kommentaar te lewer

Intekening vereis om toegang tot inhoud te kry. ×

MELD AAN

Advertensie

Intekening vereis om toegang tot inhoud te kry.