Nog ’n ontdekking vir HESS

Meer as 200 wetenskaplikes werk saam

22 June 2020 | Tegnologie
Elvira Hattingh – ’n Nuwe ontdekking wat met behulp van die Khomas Hochland se HESS-teleskope gemaak is, bied nou aan die wetenskapswêreld nuwe insigte oor die uitstraling van radiosterrestelsels.

Tydens ’n internasionale projek waartydens meer as 200 wetenskaplikes uit 13 lande saamgewerk het, is ontdek dat die hoë-energie gamma-uitstraling van kwasars nie in die streek naby hul sentrale gravitasiekolk gekonsentreer is nie.

In werklikheid strek dit oor etlike duisende ligjare, tesame met hul plasmastrale.

Kwasars verwys na sterrestelsels met ’n baie hoë energiekern.

Die nuwe ontdekking verander bestaande scenario’s van hoe plasmastrale reageer.

CENTAURUS A

Die H.E.S.S-observatorium in Namibië is in ’n internasionale astrofisika-samewerkingsprojek ingespan om ’n radiosterrestelsel vir meer as 200 uur te bestudeer. ’n Radiosterrestelsel verwys na ’n sterrestelsel wat hoogs sigbaar is as dit deur radiogolflengtes waargeneem word.

Centaurus A is die naaste radiosterrestelsel en daarom die mees geskikte een om bestudeer te word. Dit het wetenskaplikes in staat gestel om te identifiseer van waar die hoë-energie bestraling vandaan kom, terwyl die trajek van die plasmastrale ook bestudeer is.

Die wetenskaplikes kon ook bewys die gammastrale strek oor duisende ligjare. Dié uitgebreide uitstraling is ’n bewys die versnelling van deeltjies materie vind nie net naby die gravitasiekolk plaas nie, maar in die hele lengte van die plasmastrale.

Op grond van die nuwe inligting, word nou geglo die deeltjies word deur stogastiese prosesse in die straal versnel.

Die ontdekking dui daarop dat baie radiosterrestelsels met uitgebreide strale elektrone tot ekstreme energieë versnel en moontlik gammastrale uitstraal. Dit verduidelik dalk die oorsprong van verspreide ekstragalaktiese gamma-agtergrondstraling.

Die bevindings bied belangrike nuwe insigte oor kosmiese gammastraal-uitskieters en veral oor die rol van radiosterrestelsels as hoogs doeltreffende relativistiese elektroonversnellers.

GAMMASTRALE

Wetenskaplikes het oor die afgelope jare die heelal bestudeer deur van gammastrale gebruik te maak, wat baie hoë-energie fotone is. Gammastrale, wat deel uitmaak van die kosmiese strale wat die aarde voortdurend bombardeer, kom van plekke in die heelal waar deeltjies tot enorme energieë versnel word.

Dit kan nie in mensgemaakte versnellers nageboots word nie.

Gammastrale word deur ‘n verskeidenheid van kosmiese voorwerpe uitgespuug, wat kwasars insluit. Die intensiteit van die bestraling wat deur die stelsels uitgestraal word, kan oor tydperke van so kort as ’n minuut verskil.

Om dié rede het wetenskaplikes geglo die bron van hierdie bestraling moet baie klein wees. Dit moet ook naby ’n reuse- gravitasiekolk geleë wees wat ’n massa kan hê wat miljarde kere meer as dié van die son is.

Daar word geglo dat gravitasiekolke materie wat tot binne in dit spiraal, eers verslind en dan ’n klein gedeelte daarvan in die vorm van groot plasmastrale uitskiet. Dit gebeur teen relatiewe snelhede, nagenoeg aan die snelheid van lig, en dra dus by tot die herverspreiding van materie in die heelal.

SAMEWERKING

Die navorsing wat in die wetenskapsjoernaal Nature gepubliseer is, is gedoen as deel van die HESS-samewerkingsprojek, waarby veral Frankryk se atoomenergieagentskap (CEA), asook hul nasionale sentrum vir wetenskaplike navorsing en die Max Planck-gemeenskap by betrokke was.

Verder het ’n groep navorsingsinstitute en universiteite in Duitsland, Suid-Afrika, asook die Universiteit van Namibië (Unam) hieraan deelgeneem.

HESS is, tot op hede, die mees sensitiewe gammastraal observatorium in die wêreld en boonop die enigste wat tydens die Covid-19-pandemie werksaam was.

Buiten daarvoor dat hulle gereeld die teleskope beman, is die HESS-groep by Unam meestal betrokke met die bestudering van onder meer radiostelsels soos Centaurus A, asook die karakterisering van teleskoopkameras en die verbetering van data-analise-metodes.

Unam se fisika-afdeling is ook betrokke by ander groot internasionale projekte soos die Cherenkov Telescope Array (CTA), die Suider-Afrikaanse Groot Teleskoop (SALT), die Square Kilometer Array (SKA), die African VLBI Network (AVN), asook die Afrika Millimeter Teleskoop (AMT).

- [email protected]

Soortgelyk

 

Geingob onder skoot oor ‘wit’ opmerkings

11 ure gelede | Politiek

Denver Kisting – Die leier van die amptelike opposisie, mnr. McHenry Venaani, sê wat pres. Hage Geingob die afgelope naweek oor wit mense kwytgeraak het,...

Verskeie daaglikse vlugte binnekort na SA

11 ure gelede | Vervoer

Ronelle Rademeyer – FlyWestair en Airlink, die private Namibiese en Suid-Afrikaanse rederye, het tot reisigers se redding gekom en gaan die leemte aan direkte, geskeduleerde...

Skone Lira bemark Namibië

11 ure gelede | Toerisme

Die Suid-Afrikaanse sangeres Lira, wat die inperking in Namibië deurgebring en uitgebreide verkenningsreise in die land onderneem het, is deur die Federasie van Namibiese Toerismeverenigings...

Weer vir 19 Oktober

11 ure gelede | Weer

BINNELAND: Gedeeltelik bewolk en bloedig warm in die Ooste. Elders sal die sonnig wees en baie warm tot bloedig wees. KUS: Gedeeltelik bewolk en koel...

Verdagte panga-rowers in hegtenis

11 ure gelede | Misdaad

Kristien KrugerVolgens ’n Namibiese polisieverslag is sewe mans in hegtenis geneem in verband met ’n aantal gewapende rooftogte in Windhoek.Die mans het hulself glo die...

Massavrekte van robwelpies ondersoek

11 ure gelede | Omgewing

Elvira Hattingh – ’n Ondersoekspan het begin om ongewone vrektes onder Kaapse pelsrobbe te ondersoek nadat klaarblyklik duisende wyfies vanjaar hul welpies teen die Namibiese...

Vier ton vis by Swakoppoort gekonfiskeer

11 ure gelede | Misdaad

Ronelle Rademeyer en Kristien Kruger – Sowat vier ton gedroogte vis en groot hoeveelhede visnettte en vislyn, asook die vlotte wat gebruik is om dit...

Stigma rondom Covid-19 neem af

11 ure gelede | Gesondheid

Jana-Mari Smith – Die normalisering van Covid-19 die afgelope jaar het veroorsaak dat stigmatisering weens die coronavirus besig is om af te neem, maar kenners...

Duitsland steun nasionale parke

11 ure gelede | Omgewing

Francoise SteynbergNóg 'n mylpaal is vir omgewingsbewaring behaal met die Duitse regering deur KfW wat sedert 2006 sowat N$1,4 miljard (75,5 euro) in Namibiese nasionale...