Fantastiese gegewens bly agter wasige sluier

17 May 2019 | Kuns en vermaak
Francois Loots se sewende roman het hierdie resensent soos Hamlet, melancholiese Deense prins wat sy pa se dood moet wreek, laat voel. Anders as vernuftige vorige Loots-romans soos Rooi Jan Alleman (2013), en nader aan In sneeu geskryf (2015), is ek vreemd koud gelaat.

Ek begin met enkele positiewe. Die eerste van twee manlike hoofkarakters, Paul, redigeer bedags kopie vir die mediareus Dia Dia. Stilweg getreiter deur konglomeraat-voetsoldaat, die Muis, meer klaas as baas, bied Paul se nagtelike gebak van die allerheerlikste brode en soetighede, en vroegog­gend­­­interaksies met buurvrou Cherry, toevlug uit die nimmereindigende nuuskamer-ellende.

Franz Kafka eggo soos ons Paul se bestaan takseer. Paul se vervreemding (beide isolasie en geestelike aftakeling) word knap illustreer, en hy is simpatiek herkenbaar in soverre hy nie voel soos ’n uitvloeisel van die skrywerspersona self nie. Die dun membraan tussen skyn en werklikheid, en die alledaagse as groteske nagmerrie, kry lewe.

Dan is daar De Villiers, ofte wel Div, hoofkarakter nommer twee. Bedags kontroleerder by die departement wat landelike ontwikkelingsprojekte finansier, saans “meester”, met sogenaamde Boek van Deinings, is dit met Div – sy verhaal word nooit meer as lukraak verbind tot Paul nie – wat die roman erg ontspoor.

Vernaam die vertolking of uitbeelding van BDSM- of fetisjpraktyke, met die woord “aweregs” of “aweregsheid” gedurig gebruik om seksuele voorkeure en aktiwiteite wat die heteronormatiewe uitdaag te tipeer, is futloos. Sensitiewe lesers hoef nie hande in die hare te sit nie; Loots se bestek­opname, nogal tong in die kies ook, maak nie hond haaraf met ’n soort onderwêreld nie. Perversie? Afwyking? Bloot anders? Your guess is as good as mine.

Veel anders as in Eben Venter se Groen soos die hemel daarbo word menslike seksualiteit geensins produktief belig of beliggaam nie.

Oppervlak, oppervlak, oppervlak. Waar is die durf, die waagmoed, fiksie wat vooroordele en wanopvattings nek omdraai?

Die herhaling van beelde en frases – “deining”, “brander”, “die see­rower se buit”, “nadenkend”, “Dewani se verruklike agterstewe” (!), “doen en late”, en onophoudelike uitroeptekens! sluit eerder as ontsluit, verdof eerder as verhelder. In plaas van melodieë en har­monieë beur dieselfde drie akkoorde tot vervelens toe.

Dan die steurende hebbelikheid om die leser te vertel presies wat en hoe karakters voel en beleef. Hiervoor moet die skrywer ongelukkig erg voor stok gekry word.

Oomblikke speel uit “op die ingewing van die oomblik”, of word so uitgerek dat dit onmoontlik raak om kernoomblikke en katalisators vir besinning of optrede te onderskei van vlietende momente. Om opvattings van tyd en die reële te problematiseer is een ding, maar lesers moet steeds kan volg.

Twee verhale, wat elk meer as novelles sin maak en afsonderlik meer trefkrag het, slaag nie daarom om in tematiek of toon aanklank te vind, mekaar te verhelder, raakpunte te laat eggo, of werklik tot mekaar te spreek nie. Klein sweempies beheer, vir Paul en Div elkeen op hul eie manier, word in die verhale opgeskort en in die gedrang gebring; so is dit ook naderhand met die lees se klein plesiertjies.

Hierdie leser se ervaring was naderhand gekenmerk deur frustrasie, ongeloof, en uiteindelik kopkrap. Prosa is vlugtig gespierd en kragtig, maar met tye saai, strak en verbeeldingloos. As geheel is die roman nie ontstellend, onthutsend, vreemd of eiesoortig genoeg om aan te beveel nie.

Die romanskrywer moet be­lewenis opteken en vrae vra. Hier word albei ongelukkig sonder die nodige diepgang hanteer.

Spoke verskyn uit die niet, dog is daar weinig ysingwekkend of afgryslik.

Skim en skaduwee is daar vele van: Loots neem die berekende risiko om Shrien Dewani die teks te laat bewandel as een van Div se klante; die keersy is die spook van sy vermoorde vrou, Anni, wat dan en wan verskyn.

Wat ’n jammerte, dan, dat fantastiese gegewens so min oplewer. Die skrywer as geestebesweerder, en verwagtinge van die spook­storie as genre, kom aan bod, met legio storiemoontlikhede onaangeraak.

Loots se spoke oortuig eenvoudig nie. Kwistigheid en herhaling, en ’n aanstellerige presieusheid wyk swaar. As nuuskierige word daar in die fiksiehuis se kelder­verdieping stelling ingeneem, flits in die hand, in afwagting van vrees, ontsetting, katarsis.

Daar word ingeleun, op tone gestaan, nek krom gemaak, met geselskap skaars meer as die gefladder van ’n fluister.

Hamlet staan onaangeraak. Die leser bly agter wasige glas. - Netwerk24

Soortgelyk

 

B-dag: Maak of breek

7 ure gelede | Regering

Jo-Maré Duddy – Dolleë staatskoffers eerder as hemelhoë besteding is waarskynlik finansminister Iipumbu Shiimi se grootste uitdaging wanneer hy vanmiddag Namibië se moeilikste begroting sedert...

Stigma jeens lorriedrywers kwel

7 ure gelede | Vervoer

Ronelle Rademeyer en Francoise Steynberg – Lorriedrywers wat Namibië van noodsaaklike lewensmiddele voorsien en seker maak produkte bly op winkelrakke, bevind hulle terselfdertyd aan die...

‘Hongerpandemie’ lê vir wêreld op loer

7 ure gelede | Byvoegsels

Ronelle RademeyerDie wêreld se ekonome en beleidmakers twyfel nie meer daaraan dat die wêreldekonomie weens die Covid-19-krisis in ’n resessie gedompel gaan word nie. Trouens,...

Weer vir 27 Mei 2020

7 ure gelede | Weer

BINNELAND: Koud aanvanklik, maar andersins gedeeltelik bewolk en matig in die Suide. Elders sal dit gedeeltelik bewolk en matig tot warm wees.KUS: Gedeeltelik bewolk en...

Polisie lê beslag op sestig bokse vol drank

7 ure gelede | Misdaad

Francoise Steynberg – Die Namibiese polisie het Maandag knap ná middernag in Pionierspark op 60 bokse drank beslag gelê.Drie verdagtes is in hegtenis geneem, het...

Chaos toe jonges op vulstasie afpyl

7 ure gelede | Ongelukke

Drie jong mans wie se name in dié stadium onbekend is, het op 23 Mei om 01:00 'n ongeluk by die Total-vulstasie in Outjo veroorsaak...

Stappe by Covid-drywer se stoppe

7 ure gelede | Gesondheid

Leandrea Louw en Denver Kisting – 'n Handelsbank op Walvisbaai wat 'n Covid-19-geval onlangs besoek het, sê hulle het die personeel van daardie dag vervang...

Etosha Sondagmiddag deur aardbewing geskud

7 ure gelede | Ongelukke

Ronelle Rademeyer - ’n Aardbewing van 4,7 op die Richterskaal het Sondag om 16:42 in die Etosha nasionale park voorgekom.Me. Gloria Simubali, adjunk uitvoerende direkteur...

Medelye stroom in vir man wat aan Covid-19 sterf

7 ure gelede | Gesondheid

Ronelle Rademeyer – Medelye stroom glo in vir die familie van die Namibiër wat Saterdag in Nottingham, ­Engeland, aan die coronavirussiekte (Covid-19) dood is.Die minister...