Fantastiese gegewens bly agter wasige sluier

17 May 2019 | Kuns en vermaak
Francois Loots se sewende roman het hierdie resensent soos Hamlet, melancholiese Deense prins wat sy pa se dood moet wreek, laat voel. Anders as vernuftige vorige Loots-romans soos Rooi Jan Alleman (2013), en nader aan In sneeu geskryf (2015), is ek vreemd koud gelaat.

Ek begin met enkele positiewe. Die eerste van twee manlike hoofkarakters, Paul, redigeer bedags kopie vir die mediareus Dia Dia. Stilweg getreiter deur konglomeraat-voetsoldaat, die Muis, meer klaas as baas, bied Paul se nagtelike gebak van die allerheerlikste brode en soetighede, en vroegog­gend­­­interaksies met buurvrou Cherry, toevlug uit die nimmereindigende nuuskamer-ellende.

Franz Kafka eggo soos ons Paul se bestaan takseer. Paul se vervreemding (beide isolasie en geestelike aftakeling) word knap illustreer, en hy is simpatiek herkenbaar in soverre hy nie voel soos ’n uitvloeisel van die skrywerspersona self nie. Die dun membraan tussen skyn en werklikheid, en die alledaagse as groteske nagmerrie, kry lewe.

Dan is daar De Villiers, ofte wel Div, hoofkarakter nommer twee. Bedags kontroleerder by die departement wat landelike ontwikkelingsprojekte finansier, saans “meester”, met sogenaamde Boek van Deinings, is dit met Div – sy verhaal word nooit meer as lukraak verbind tot Paul nie – wat die roman erg ontspoor.

Vernaam die vertolking of uitbeelding van BDSM- of fetisjpraktyke, met die woord “aweregs” of “aweregsheid” gedurig gebruik om seksuele voorkeure en aktiwiteite wat die heteronormatiewe uitdaag te tipeer, is futloos. Sensitiewe lesers hoef nie hande in die hare te sit nie; Loots se bestek­opname, nogal tong in die kies ook, maak nie hond haaraf met ’n soort onderwêreld nie. Perversie? Afwyking? Bloot anders? Your guess is as good as mine.

Veel anders as in Eben Venter se Groen soos die hemel daarbo word menslike seksualiteit geensins produktief belig of beliggaam nie.

Oppervlak, oppervlak, oppervlak. Waar is die durf, die waagmoed, fiksie wat vooroordele en wanopvattings nek omdraai?

Die herhaling van beelde en frases – “deining”, “brander”, “die see­rower se buit”, “nadenkend”, “Dewani se verruklike agterstewe” (!), “doen en late”, en onophoudelike uitroeptekens! sluit eerder as ontsluit, verdof eerder as verhelder. In plaas van melodieë en har­monieë beur dieselfde drie akkoorde tot vervelens toe.

Dan die steurende hebbelikheid om die leser te vertel presies wat en hoe karakters voel en beleef. Hiervoor moet die skrywer ongelukkig erg voor stok gekry word.

Oomblikke speel uit “op die ingewing van die oomblik”, of word so uitgerek dat dit onmoontlik raak om kernoomblikke en katalisators vir besinning of optrede te onderskei van vlietende momente. Om opvattings van tyd en die reële te problematiseer is een ding, maar lesers moet steeds kan volg.

Twee verhale, wat elk meer as novelles sin maak en afsonderlik meer trefkrag het, slaag nie daarom om in tematiek of toon aanklank te vind, mekaar te verhelder, raakpunte te laat eggo, of werklik tot mekaar te spreek nie. Klein sweempies beheer, vir Paul en Div elkeen op hul eie manier, word in die verhale opgeskort en in die gedrang gebring; so is dit ook naderhand met die lees se klein plesiertjies.

Hierdie leser se ervaring was naderhand gekenmerk deur frustrasie, ongeloof, en uiteindelik kopkrap. Prosa is vlugtig gespierd en kragtig, maar met tye saai, strak en verbeeldingloos. As geheel is die roman nie ontstellend, onthutsend, vreemd of eiesoortig genoeg om aan te beveel nie.

Die romanskrywer moet be­lewenis opteken en vrae vra. Hier word albei ongelukkig sonder die nodige diepgang hanteer.

Spoke verskyn uit die niet, dog is daar weinig ysingwekkend of afgryslik.

Skim en skaduwee is daar vele van: Loots neem die berekende risiko om Shrien Dewani die teks te laat bewandel as een van Div se klante; die keersy is die spook van sy vermoorde vrou, Anni, wat dan en wan verskyn.

Wat ’n jammerte, dan, dat fantastiese gegewens so min oplewer. Die skrywer as geestebesweerder, en verwagtinge van die spook­storie as genre, kom aan bod, met legio storiemoontlikhede onaangeraak.

Loots se spoke oortuig eenvoudig nie. Kwistigheid en herhaling, en ’n aanstellerige presieusheid wyk swaar. As nuuskierige word daar in die fiksiehuis se kelder­verdieping stelling ingeneem, flits in die hand, in afwagting van vrees, ontsetting, katarsis.

Daar word ingeleun, op tone gestaan, nek krom gemaak, met geselskap skaars meer as die gefladder van ’n fluister.

Hamlet staan onaangeraak. Die leser bly agter wasige glas. - Netwerk24

Soortgelyk

 

Namibiërs stem op 27 November

1 uur gelede | Politiek

Denver Kisting - Namibiërs gaan 27 November vanjaar stembus toe om 'n president en lede van die Nasionale Vergadering (NV) te kies.Dié aankondiging is vanoggend...

Toekenning vir Namibiese TV-vrou

1 uur gelede | Kuns en vermaak

Die oud-Walvisbaaier, Linda de Jager (foto), is op 10 Mei met ‘n ATKV-toekenning bekroon vir die reeks, “Daar’s ‘n Plek met Coenie” vir Via.Via is...

From teacher to humble CEO

10 ure gelede | Mense

Leandrea Louw Bisey Uirab, the former CEO of the Namibian Ports Authority (Namport), will be heading to the Namibia Airports Company (NAC) in the...

Ek het hoop vir Rehoboth, sê Ellen Pakkies

10 ure gelede | Mense

Denver Kisting op Rehoboth – Kort nadat sy die tou stywer om haar 21-jarige seun se nek getrek het, het sy by God om vergifnis...

Psigiater vir onprofessionele gedrag ondersoek

10 ure gelede | Howe

Henriette Lamprecht – ‘n Voorlopige ondersoekkomitee van die mediese en tandheelkundige raad het bevind ‘n klagte van onprofessionele gedrag teen ‘n bekende psigiater van Swakopmund...

Hard work makes the dream work

10 ure gelede | Mense

Mariselle Stofberg Zenneth Oosthuizen is a senior associate at PricewaterhouseCoopers (PwC) who enjoys adventure and new opportunities. “I would describe myself as a quiet and...

Writing your own story

10 ure gelede | Mense

Mariselle StofbergOctavia Tsibes was born and raised in Otjiwarongo. Her family has always been interested in writing, and this passion is evident in this humble...

Kalender 17 Mei

10 ure gelede | Kuns en vermaak

Nou aan die gang» Namibië se beste bluesgroep, Roadhouse Blues, tree vanaand by The Loft (by die Warehouse-teater) op. Die groep maak al jare musiek...

Hout gevat, maar niemand vas

10 ure gelede | Ministeries

Catherine Sasman - Polisie in die Kavango-Wesstreek het beslag op hout gelê wat vermoedelik onwettig geoes is, maar tot dusver is niemand in hegtenis geneem...