Oorspronklike kompasnaald moet Namibië rig

“IS ons op die koers wat ons op 21 Maart 1990 uitgestippel het? Het ons spoed verloor? Is ons nog ewe dapper?” Hierdie was die kernvrae waarmee die Eerste Minister, mnr. Nahas Angula, verlede week ’n debatreeks aan die rol gekry het oor waar die land na bykans twee dekades van onafhanklikheid staan. Na die ys gebreek is, het dit letterlik vrae gereën.

Jan Alleman se swaarkry, die bemagtiging van die jeug, werkskepping, die beweerde traak-mynieagtige houding teenoor Chinese “beleggers,” voortgesette afhanklikheid van beweerde buitelandse kundigheid en die gebrek aan eie nywerhede was maar net van die hoofbestanddele in ’n springlewendige gesprek.

“Is Namibië waarlik ’n nasie aan die beweeg?” wou die Premier weet. Wanneer die land binnekort sy geboortedag herdenk, is daar volgens mnr. Angula ongetwyfeld baie om op trots te wees. Hef aan lê egter steeds voor op talle fronte. Nie net wat maatskaplike en gesondheidskwessies betref nie, maar ook die politiek – wat volgens die Eerste Minister toenemend ’n etniese kleur kry.

“Ongelukkig is vooruitgang en ontwikkeling nie ’n oerknal-gebeurtenis nie,” het hy vir die nodige realisme gevra. Hoë verwagtinge vra nietemin vir groot opbrengste, het mnr. Angula beklemtoon. “Ons moet hoog mik.” Het daar reeds genoeg transformasie- bemagtiging plaasgevind, wou hy weet.

“Ons moet met die kwessies stoei,” het die Premier gesê oor gelyke geleenthede, onderlinge mededeelsaamheid en die verdeling van die ekonomiese koek.

Gereedheid om ten volle deel te word van die wêreldwye inligtingsrevolusie, plaaslike wetenskaplike navorsing, die ontwikkeling van nuwe produkte, markte en tegnologieë wat Namibië se behoeftes pas, asook die aansporing van kreatiewe innovering is vir hom sake waarmee nie genoeg vordering gemaak is nie.

Volgens mnr. Angula het die kultuur om altyd te verwag dat die Regering oplossings vir elke probleem moet vind, die land teruggehou. “Moenie wag vir ander mense om jou probleme op te los nie,” het hy gesê.

Die jeug
 
Jongmense se noodkreet vir werk en geleenthede het klokhelder opgeklink. Met ’n waarskuwing dat hierdie uitdagings ’n werklike gevaar vir maatskaplike samehang inhou, het die Eerste Minister toegegee dat die krisis een van die groot swakplekke in die Regering se mondering is. Baie jongmense, het mnr. Angula erken, het vandag geen wegspringplek om met ’n gesin en ’n toekoms te begin nie.

“Die jeuguitdaging is ’n nasionale uitdaging,” het hy benadruk. Volgens ’n student in die gehoor het 80 persent van sy vriende wat hul studies voltooi nie eens ’n werk nie. “Moet ons teruggaan na graad 1?” wou hy weet.

’n Bekende vakman het benadruk dat die meeste tegnici wat staatsinstellings oplewer, nie oor markgerigte vaardighede beskik nie. Volgens hom is nuwe leerplanne vir beroepsopleiding nodig om ’n einde te bring aan die “laerskoolmentaliteit” in die inrigtings.

Die Premier het benadruk dat hoewel Namcol as tydelike “polisieman” belangrike werk doen om skoolverlaters ’n tweede kans te bied, die instelling nooit as “permanente oplossing” beskou is nie. Die Namibiese Opleidingsowerheid (NTA) en Nasionale Jeugdiens lewer volgens hom nog nie die voorgenome bydraes nie.

Om nasionale jeugdiens egter verpligtend te maak, of selfs net die duisende te plaas wat aansoek doen, sal volgens die Eerste Minister reusebedrae geld kos wat die staatskas nie het nie. Die jeug se penarie kan volgens mnr. Angula net deur ’n daadwerklike en gesamentlike inspringaksie van die Regering, private sektor, opvoedingsinrigtings en ander rolspelers beredder word. “Anders bou ons ons nasie op dryfsand,” het hy vermaan.

Oor grondhervorming het een jong vrou gesê dat jongmense nie plase wil hê nie, maar bekostigbare eiendom in die land se hoofstad en op dorpe. Die kans om ’n lening te kry, het sy bygevoeg, is egter bitter skraal. Die Premier het die klagte onderskraag met ’n onomwonde taai klap in die rigting van spekulante wat volgens hom huispryse aanhou opjaag.

Volgens mnr. Angula is dit die Ministerie van mnr. Jerry Ekandjo se plig om oplossings vir die probleem te vind. ’n Ander jeugdige het behalwe vir BEE-kwotas ook ’n gereserveerde deel van tenders vir jong sakelui geëis. Mnr. Angula se waarskuwing oor tenderkwotas was dat versigtig gewaak moet word teen die skeeftrek van pryse en die ekonomie omdat “elke voorheen benadeelde pa, ma en hul kinders” kitsrykdom najaag.

Die Chinese vraagstuk
 
Die Eerste Minister dink die Regering moet 20 jaar na onafhanklikheid vir eens en altyd ferm beleid uitstippel oor terreine waarop die land buitelandse beleggers se hulp benodig en watter bedrywe plaaslik moet ontwikkel en in Namibiese hande behoort te bly.

Mnr. Angula het egter terselfdertyd gewaarsku dat oordrewe streng beskerming Namibië in die pekel kan laat beland by die Wêreldhandelsorganisasie (WTO). Volgens hom gaan dit nie net oor die Chinese nie en moet altyd streng gewaak word teen oorreaksie wat aan xenofobie grens.

Mnr. Angula sal nietemin wil sien dat die “vriende” uit die Ooste groothandelwinkels open wat klein ondernemers van goedere kan voorsien eerder as om “pensioenarisse se geld te vat.” Die antwoord lê volgens die Premier daarin om elke dag ’n waardeketting te bevorder wat Namibië sal sterker maak, eerder as om bloot “uraan uit te voer.” Uit die gehoor het iemand egter ook vir Chinese handelaars in die bresse getree.

“Daardie Chinese broers help ons wat nie Foschini, Truworths en Edgars se klere kan bekostig nie.” Vir die spreker is die Chinese, “wat regstaan met ’n galgtou,” veel minder van ’n imperialistiese gevaar as “Suid- Afrikaanse broeders,” wat “’n mes teen verbruikers se keel hou.”

Een van die voorstelle aan mnr. Angula was dat die Regering veel meer moet doen om Team Namibia te ondersteun. Ná jare het die organisasie steeds net twee voltydse personeellede.

Oor die opmerking dat Namibië in al sy kragbehoeftes kan voorsien uit die land se feitlik onuitputbare “groen” energiebronne soos die son en wind, het die Eerste Minister herinner dat die Kopenhagenberaad ooreengekom het om miljarde dollar beskikbaar te stel vir projekte in ontwikkelende lande wat die omgewing sal bewaar en klimaatverandering sal hokslaan.

Hy het kenners aangemoedig om vleis om die bene van hul planne in die verband te sit en dit met die Regering te deel. Die debatreeks in aanloop tot 21 Maart se vieringe sal volgens organiseerders bestaan uit ’n totaal van 16 geselsforums oor verskillende aktuele kwessies.